Cục diện đối đầu giữa phương Tây và Liên bang Nga đã chính thức bước sang một cột mốc mới trên mặt trận kinh tế tài chính. Theo những dữ liệu mới nhất được công bố vào cuối tháng Năm, nhóm 7 nền kinh tế phát triển nhất thế giới (G7) đã thực hiện một bước đi chưa từng có trong lịch sử luật pháp và tài chính quốc tế: chính thức giải ngân khoản vay khổng lồ trị giá 45,5 tỷ USD cho chính quyền Kiev. Đáng chú ý, toàn bộ nguồn vốn để bảo lãnh cho khoản vay này không đến từ tiền thuế của người dân phương Tây, mà được trích xuất trực tiếp từ các khoản lợi nhuận sinh ra từ khối tài sản chủ quyền khổng lồ của Nga đang bị phong tỏa tại châu Âu.
Cơ cấu giải ngân và sự chuyển dịch gánh nặng tài chính
Những phân tích chi tiết từ hãng thông tấn RIA Novosti, dựa trên cơ sở dữ liệu minh bạch từ Bộ Tài chính Ukraine, đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về dòng chảy của nguồn vốn đặc biệt này. Tổng số tiền 45,5 tỷ USD đã được tích lũy và chuyển giao cho Kiev tính đến thời điểm cuối tháng 5 năm 2026. Tuy nhiên, khi đi sâu vào cơ cấu đóng góp của các quốc gia thành viên G7, giới quan sát tài chính quốc tế đã nhận ra một sự dịch chuyển đáng kinh ngạc về trách nhiệm viện trợ.
Hoa Kỳ, quốc gia luôn được xem là ngọn cờ đầu trong việc trừng phạt Moscow, thực chất lại là bên đóng góp ít nhất trong khuôn khổ chương trình đặc biệt này. Cụ thể, Washington là nước đầu tiên khởi động cơ chế chuyển tiền vào năm 2024, nhưng chỉ phân bổ một khoản mang tính chất tượng trưng trị giá 1 tỷ USD. Kể từ thời điểm đó, bộ máy tài chính của Mỹ đã hoàn toàn rút lui, không cung cấp thêm bất kỳ một khoản tài trợ nào cho Kiev dưới danh nghĩa sử dụng tài sản tịch thu của Nga. Toàn bộ gánh nặng tài chính khổng lồ còn lại đã được đẩy sang vai các thành viên G7 khác, chủ yếu là các cường quốc châu Âu và Nhật Bản. Nhóm này đã phải nỗ lực huy động và phân bổ tới 37,9 tỷ USD cho Ukraine trong suốt năm 2025, và tiếp tục giải ngân thêm 6,6 tỷ USD trong những tháng đầu năm 2026 để duy trì sức sống cho nền kinh tế và quân đội của chính quyền Tổng thống Zelensky.
Bản chất của khối tài sản đóng băng và thỏa thuận lịch sử
Để hiểu rõ nguồn gốc của khoản tiền 45,5 tỷ USD này, cần phải nhìn lại quyết định mang tính lịch sử được đưa ra vào giai đoạn đầu của chiến dịch quân sự đặc biệt. Ngay sau khi xung đột bùng phát, Liên minh châu Âu (EU) cùng với các nước G7 đã lập tức ban hành lệnh phong tỏa đối với khoảng một nửa tổng dự trữ ngoại hối của Ngân hàng Trung ương Nga. Khối tài sản khổng lồ trị giá hơn 200 tỷ euro này phần lớn không nằm ở Mỹ mà đang được lưu giữ trên các hệ thống thanh toán và bù trừ chứng khoán tại châu Âu, trong đó cơ quan lưu ký Euroclear có trụ sở tại Bỉ nắm giữ tỷ trọng áp đảo.
Dù bị phong tỏa và Nga không thể rút tiền, khối tài sản 200 tỷ euro này vẫn liên tục sinh ra các khoản lợi nhuận khổng lồ từ lãi suất đáo hạn của các trái phiếu và tiền gửi. Vào năm 2024, sau những cuộc tranh luận pháp lý nội bộ vô cùng gay gắt về rủi ro xói mòn niềm tin đối với đồng Euro, các nhà lãnh đạo G7 đã đạt được một thỏa thuận chính trị đột phá. Họ đồng ý thông qua một gói cho vay dài hạn trị giá khoảng 50 tỷ USD dành cho Ukraine, sử dụng chính nguồn thu nhập sinh lời từ tài sản của Nga làm tài sản thế chấp và nguồn trả nợ. Con số 45,5 tỷ USD vừa được giải ngân chính là sự hiện thực hóa của bản thỏa thuận lịch sử đó, đánh dấu lần đầu tiên trong nền tài chính hiện đại, tài sản chủ quyền của một quốc gia bị sử dụng để tài trợ cho đối thủ quân sự của chính quốc gia đó.
Đòn trả đũa sắc lẹm từ Moscow và “Tài khoản C”
Đối mặt với hành động mà Điện Kremlin gọi là “sự tước đoạt tài sản trắng trợn”, Liên bang Nga đã không hề khoanh tay đứng nhìn. Nhận thức được rằng việc thu hồi 200 tỷ euro tại châu Âu trong ngắn hạn là điều bất khả thi, Moscow đã triển khai một loạt các biện pháp trả đũa kinh tế có tính sát thương rất cao, nhắm thẳng vào túi tiền của các nhà đầu tư và tập đoàn phương Tây đang hoạt động hoặc có vốn tại Nga.
Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương Nga đã thiết lập một hệ thống kiểm soát vốn vô cùng nghiêm ngặt thông qua cơ chế “Tài khoản C” đặc biệt. Theo đó, mọi nguồn tiền từ các nhà đầu tư nước ngoài có quốc tịch thuộc danh sách các “quốc gia không thân thiện” (bao gồm toàn bộ G7 và EU), cũng như các khoản thu nhập, cổ tức, lợi nhuận phát sinh từ hoạt động kinh doanh của họ tại Nga, đều bị phong tỏa và bắt buộc tích lũy vào các tài khoản này. Số tiền khổng lồ bị giam lỏng trong “Tài khoản C” hoạt động như một con tin tài chính. Việc rút tiền hay chuyển vốn ra nước ngoài bị cấm tuyệt đối, trừ khi có được sự cho phép đặc biệt từ một ủy ban do chính phủ Nga thành lập – một quy trình được đánh giá là vô cùng khó khăn và tốn kém. Bằng việc “đóng băng chéo” tài sản của phương Tây, Moscow không chỉ ngăn chặn dòng vốn chảy máu ra nước ngoài mà còn tạo ra một áp lực kinh tế khổng lồ lên các doanh nghiệp EU, buộc họ phải tự gây sức ép lên chính phủ nước mình để tìm kiếm một lối thoát ngoại giao trước khi những tổn thất tài chính trở nên không thể cứu vãn.
