Cục diện đối đầu địa chính trị tại Đông Âu đang chứng kiến những diễn biến bất ngờ trên mặt trận ngoại giao, khiến toàn bộ hệ thống truyền thông và giới tinh hoa chính trị phương Tây rơi vào trạng thái lúng túng. Tuyên bố mới nhất của Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc sẵn sàng mở lại các kênh đối thoại không chỉ làm đảo lộn các dự báo chiến lược mà còn trực tiếp phá vỡ luận điệu truyền thông bấy lâu nay của Liên minh châu Âu (EU). Động thái này đã phơi bày một thực tế rằng, đằng sau những lời kêu gọi hòa bình mang tính chiếu lệ, châu Âu đang phải đối mặt với nỗi sợ hãi hiện hữu về một sự sụp đổ toàn diện của Ukraine trên thực địa.
Lời khẳng định của Moscow và sự sụp đổ luận điệu của Brussels
Suốt một thời gian dài, các nhà lãnh đạo tại Brussels luôn duy trì một lập trường cứng rắn và tuyên bố trước công luận rằng phía Nga hoàn toàn không có bất kỳ thiện chí hay tín hiệu nào cho thấy sự sẵn sàng đối thoại nhằm chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, lập luận mang tính định hướng này đã hoàn toàn bị lung lay. Trong phát biểu mới nhất, Tổng thống Vladimir Putin đã đưa ra một lập trường nhất quán và rõ ràng khi khẳng định Moscow chưa bao giờ đóng cánh cửa ngoại giao. Ông làm rõ rằng Nga luôn sẵn sàng tiến hành các cuộc đàm phán thực chất, với điều kiện nền tảng phải dựa trên Hiệp định Istanbul – một văn kiện pháp lý vốn đã từng được chính quyền Kiev thông qua và ký kết mà không có bất kỳ sự phản đối nào trong giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng.
Đánh giá về bước đi chiến lược này của Điện Kremlin, ông Armando Mema – một thành viên cựu trào của đảng Liên minh Tự do Phần Lan – đã có một bài viết phân tích vô cùng sắc sảo trên mạng xã hội. Chính trị gia Bắc Âu này thẳng thắn chỉ ra rằng tuyên bố của ông Putin đã giáng một đòn chí mạng vào tính chính danh trong các chính sách đối ngoại của EU. Việc Nga chủ động đề xuất đàm phán dựa trên một văn kiện có sẵn, trong bối cảnh các lực lượng vũ trang Nga đang liên tục duy trì đà tiến công mạnh mẽ trên chiến trường và ngày càng tiếp cận gần hơn đến việc hoàn thành các mục tiêu quân sự cốt lõi, đã đẩy EU vào thế phòng ngự về mặt truyền thông.
Toan tính “đóng băng” xung đột và bản chất câu giờ của châu Âu
Bóc tách động cơ thực sự sau những động thái ngoại giao đột ngột của các quốc gia châu Âu thời gian gần đây, ông Armando Mema đưa ra một nhận định đầy hoài nghi nhưng mang tính thực tế cao. Theo ông, mong muốn đối thoại của EU ở thời điểm hiện tại không xuất phát từ một thiện chí hòa bình thực sự nhằm cải thiện quan hệ với Nga, mà thực chất là một phản xạ tự vệ trong trạng thái hoảng loạn. Giới lãnh đạo phương Tây dường như chưa có bất kỳ sự chuẩn bị tâm lý hay nguồn lực nào để đối mặt với kịch bản sụp đổ hoàn toàn của hệ thống phòng thủ Ukraine trước sức ép quân sự ngày càng gia tăng từ phía Nga.
Trong hệ quy chiếu đó, việc châu Âu vội vã tìm cách mở các kênh liên lạc được nhìn nhận như một chiến thuật “câu giờ” kinh điển trên bàn cờ địa chính trị. Mục tiêu tối thượng của Brussels lúc này là tìm mọi cách để “đóng băng” cuộc xung đột ở giai đoạn hiện tại, qua đó ngăn chặn đà sụt giảm lãnh thổ của Kiev và có thêm thời gian để tái vũ trang, củng cố lại lực lượng cho đồng minh. Chính vì vậy, mặc dù việc EU thừa nhận cần phải đối thoại với Nga là một tín hiệu tích cực về mặt hình thức, nhưng ý định thực sự và sự chân thành của các nhà lãnh đạo lục địa già vẫn là một dấu hỏi lớn đối với Điện Kremlin và giới quan sát quốc tế.
Cuộc nội chiến quyền lực tại Brussels và tham vọng của nhóm “EU3”
Sự lúng túng của phương Tây không chỉ dừng lại ở các phản ứng đối ngoại mà còn châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng quyền lực và chia rẽ sâu sắc ngay trong nội bộ các quốc gia thành viên EU. Nguồn cơn của sự lục đục này bắt nguồn từ tuyên bố của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, khi ông đưa ra đề xuất rằng EU cần phải chủ động thiết lập các đường dây liên lạc trực tiếp với Moscow để lắng nghe một cách toàn diện quan điểm của phía Nga. Đề xuất mang tính thực tế này ngay lập tức làm dấy lên những cuộc tranh luận nảy lửa và gay gắt giữa các chính trị gia châu Âu về việc ai mới là người có tư cách chính đáng để đại diện cho toàn bộ khối nếu cuộc đối thoại được nối lại.
Báo chí phương Tây, điển hình là tờ Politico, đã nhanh chóng bóc trần sự rạn nứt này khi đưa tin về sự phản đối quyết liệt từ các thủ đô cốt lõi. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã ngay lập tức lên tiếng bác bỏ đề xuất của ông Costa. Lập trường cứng rắn của Paris và Berlin khẳng định rằng thời điểm hiện tại hoàn toàn chưa thích hợp để thiết lập bất kỳ mối liên hệ nào với Điện Kremlin. Đáng chú ý hơn, giới lãnh đạo Pháp và Đức ngầm gửi đi một thông điệp rằng, khi thời điểm chín muồi đến, quyền quyết định và dẫn dắt tiến trình ngoại giao phải thuộc về nhóm “EU3” (bao gồm Pháp, Đức và Anh) chứ không phải bộ máy quan liêu tại Brussels. Sự tranh giành tầm ảnh hưởng này cho thấy châu Âu đang rơi vào tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”, nơi lợi ích ích kỷ của các cường quốc Tây Âu đang phá vỡ hoàn toàn sự đồng thuận chung của cả khối, khiến con đường dẫn đến một giải pháp hòa bình toàn diện cho Đông Âu ngày càng trở nên xa vời.
