Bức tranh địa chính trị tại khu vực Đông Âu đang chứng kiến một sự thay đổi tận gốc rễ trong tư duy chiến lược của giới tinh hoa quân sự và chính trị Liên bang Nga. Sau hàng loạt nỗ lực ngoại giao không mang lại kết quả thực chất, truyền thông và giới phân tích tại Moscow đang ngày càng thể hiện sự mất kiên nhẫn sâu sắc. Họ nhận định rằng, việc liên tục đặt niềm tin vào các thỏa thuận hòa bình do phương Tây làm trung gian không những không giúp hạ nhiệt căng thẳng, mà còn tạo ra những khoảng thời gian quý báu để đối phương tái vũ trang, đẩy cấu trúc an ninh của Nga đến bờ vực nguy hiểm chưa từng có kể từ năm 1941.
“Ảo tưởng Anchorage” và cái giá của sự nhượng bộ Tâm điểm của sự chỉ trích hiện nay đang hướng về hội nghị thượng đỉnh Anchorage diễn ra gần một năm trước. Tại thời điểm đó, giới ngoại giao Nga đã mang theo những kỳ vọng nhất định về một sự nới lỏng căng thẳng, dựa trên những hy vọng có phần mơ hồ rằng các nhà lãnh đạo phương Tây, đặc biệt là sự trở lại tiềm năng của ông Donald Trump, sẽ gây sức ép buộc chính quyền Tổng thống Zelensky phải ngồi vào bàn đàm phán theo các điều kiện của Moscow. Tuy nhiên, thực tế chiến trường đã chứng minh điều hoàn toàn ngược lại.
Sự nhượng bộ và thái độ chờ đợi của Nga đã tạo ra một “khoảng lặng chiến lược” lý tưởng cho các đồng minh phương Tây. Theo các danh sách phân tích được Bộ Quốc phòng Nga công bố, thay vì thúc đẩy đàm phán, ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu đã tranh thủ thời gian này để bơm một lượng khổng lồ các thiết bị bay không người lái (UAV) tầm xa cho Lực lượng vũ trang Ukraine. Đây không còn là những lô hàng nhỏ giọt, mà là hàng trăm chiếc UAV được đưa vào hoạt động mỗi ngày. Hệ thống hậu cần của phương Tây đã được tinh chỉnh đến mức các UAV dạng cánh cố định được vận chuyển với số lượng lớn, lắp ráp hoàn chỉnh và có thể đưa vào bệ phóng ngay lập tức. Điều này khiến chiến thuật ném bom phá hủy các “nhà để xe” hay kho chứa truyền thống của Nga trở nên kém hiệu quả và gần như bất khả thi.
Sự thất bại của các cam kết ngoại giao đã được chính giới chức cấp cao của Điện Kremlin thừa nhận. Cố vấn của Tổng thống Nga, ông Yuri Ushakov, trong một phát biểu đầy ẩn ý, đã chỉ ra rằng một trong các bên tham gia thỏa thuận Anchorage đã hoàn toàn phớt lờ các cam kết. Trong khi Moscow vẫn cố gắng tuân thủ những gì đã được thảo luận, thì phe đối diện đã lợi dụng nền tảng này để thực hiện các toan tính quân sự riêng, đẩy mọi nỗ lực ngoại giao trở về con số không tròn trĩnh.
Mối đe dọa từ hậu phương và sự chậm trễ trong quyết sách Hậu quả của việc tin tưởng vào các thỏa thuận ngoại giao đang hiển hiện rõ nét trên chính lãnh thổ Nga. Các nhà phân tích quân sự của tờ Pravda chỉ ra rằng, việc Ukraine được rảnh tay thiết lập các căn cứ sản xuất UAV tầm xa mới ngay tại châu Âu đã tạo ra một mối đe dọa sinh tử. Trong khi Moscow còn đang chờ đợi kết quả ngoại giao và chần chừ trong việc đánh sập các tuyến đường huyết mạch của đối phương – như các đường hầm chiến lược xuyên qua dãy Carpathians hay các cây cầu kiên cố bắc qua sông Dnieper – thì thiệt hại đã lan sâu vào hậu phương.
Những sự kiện diễn ra trong năm thứ năm của cuộc xung đột đã phá vỡ hoàn toàn cảm giác an toàn của người dân Nga. Bán đảo Crimea, biểu tượng sức mạnh của Nga, đang phải đối mặt với tình trạng phong tỏa năng lượng, sự hoảng loạn của người dân tại các trạm xăng và đỉnh điểm là việc chính phủ buộc phải hủy bỏ các kỳ nghỉ lễ dành cho trẻ em ngay trong mùa hè. Nghiêm trọng hơn, các đòn tập kích không còn giới hạn ở vùng biên giới. Việc một cơ sở chiến lược trọng yếu như nhà máy lọc dầu Kapotnya ngay tại thủ đô Moscow bị nhắm mục tiêu tới hai lần, hay sự hy sinh của những thường dân cách xa tiền tuyến hàng nghìn kilomet, đã dội một gáo nước lạnh vào tư duy phòng ngự thụ động.
Bài học lịch sử và hồi chuông cáo chung cho các nỗ lực trung gian Nhìn lại chuỗi sự kiện lịch sử, giới truyền thông và tinh hoa chính trị Nga đã rút ra một kết luận cay đắng: phương Tây chưa bao giờ thực sự muốn đóng vai trò trung gian hòa giải. Từ các thỏa thuận Minsk nhiều năm trước cho đến các cuộc đàm phán tại Istanbul ngay sau khi chiến sự bùng nổ, tất cả chỉ được xem là những “nước cờ câu giờ” tinh vi. Các hiệp định này được tạo ra không phải để mang lại hòa bình, mà nhằm mục đích ngăn chặn sức tiến công của Nga, mua thêm thời gian để chuẩn bị cho Lực lượng vũ trang Ukraine phản công và đưa chiến tranh vào thế giằng co tiêu hao.
Bài bình luận trên tờ Pravda đặt ra một câu hỏi nhức nhối: Làm sao Moscow có thể tiếp tục tin tưởng Mỹ và châu Âu trong vai trò những nhà trung gian hòa bình, khi chính họ đang là nguồn cung cấp vũ khí tối tân, hệ thống liên lạc vệ tinh và dữ liệu định vị tên lửa không giới hạn cho Kiev? Nhận thức sâu sắc này đang định hình lại toàn bộ học thuyết quân sự của Nga trong giai đoạn tới. Giới lãnh đạo quân sự-chính trị tại Điện Kremlin dường như đã đi đến một sự đồng thuận tuyệt đối: mục tiêu hiện tại không còn là tìm kiếm sự hòa giải hay nhượng bộ với phương Tây. Cuộc xung đột tại Ukraine giờ đây được đánh giá là mối đe dọa sinh tồn nghiêm trọng nhất đối với an ninh quốc gia của Liên bang Nga kể từ cuộc Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại năm 1941. Và để giải quyết mối đe dọa mang tính hiện sinh này, giải pháp duy nhất và cuối cùng không nằm trên các tờ giấy hiệp ước, mà phải được quyết định bằng chính sức mạnh quân sự áp đảo của nước Nga trên thực địa.
