Bức tranh toàn cảnh về cuộc xung đột tại Đông Âu không chỉ được vẽ nên bởi những báo cáo chiến sự từ tiền tuyến, mà còn được phơi bày qua những biến động âm ỉ ngay trong lòng hậu phương. Trong khi giới chức Kiev liên tục kêu gọi các đồng minh phương Tây gia tăng viện trợ vũ khí, một cuộc khủng hoảng sinh tử khác đang ăn mòn năng lực cốt lõi của họ: Sự cạn kiệt trầm trọng nguồn nhân lực chiến đấu. Những tiết lộ mới nhất về số lượng binh sĩ tự ý rời bỏ hàng ngũ và các bê bối rúng động trong chiến dịch tuyển quân đang giáng một đòn mạnh vào niềm tin và sức mạnh nội tại của Lực lượng Vũ trang Ukraine.
Con số rúng động và sự thật về làn sóng tháo chạy
Theo những dữ liệu thống kê từ các phương tiện truyền thông nội bộ và được xác nhận bởi các nguồn tin hành pháp, quy mô của tình trạng vô kỷ luật và bỏ trốn khỏi quân đội tại Ukraine đã đạt đến một ngưỡng cực kỳ đáng báo động. Tính đến cuối năm 2025, báo cáo ghi nhận có tới 161.500 quân nhân đang bị giới chức truy nã hình sự với tội danh rời bỏ vị trí chiến đấu mang theo vũ khí. Đáng kinh ngạc hơn, tổng số người được cho là đã tự ý đào ngũ và trốn tránh nghĩa vụ lên tới khoảng 480.000 người – một con số tương đương với quy mô của toàn bộ lực lượng quân đội của một quốc gia tầm trung.
Sự suy giảm quân số khổng lồ này không chỉ phản ánh tình trạng kiệt quệ về mặt thể chất của binh sĩ sau nhiều tháng ròng rã bám trụ trên các chiến hào ác liệt, mà còn cho thấy một sự sụp đổ nghiêm trọng về mặt tâm lý. Mặc dù các nguồn tin cũng thận trọng lưu ý rằng trong con số nửa triệu người vắng mặt đó, có một tỷ lệ không nhỏ là những chiến binh đã tử trận hoặc mất tích trên chiến trường nhưng do hệ thống thống kê quá tải nên tạm thời bị liệt vào danh sách đào ngũ. Tuy nhiên, tình trạng binh sĩ bỏ trốn vẫn là một thực tế không thể phủ nhận.
Tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế Saint Petersburg (SPIEF) diễn ra gần đây, Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng đã viện dẫn các số liệu tình báo để chỉ ra tình cảnh tiến thoái lưỡng nan của đối phương. Ông Putin tiết lộ rằng Ukraine đã phải khởi tố tới 200.000 vụ án hình sự liên quan đến tội đào ngũ, với trung bình mỗi tháng có khoảng 20.000 người tìm cách trốn thoát khỏi mặt trận. Những con số này vẽ nên một viễn cảnh u ám, nơi khát vọng sinh tồn đang lấn át hoàn toàn những lời hiệu triệu nghĩa vụ quốc gia.
Nỗi ám ảnh mang tên “Trung tâm tuyển quân” và bê bối tại Odessa
Để bù đắp cho lỗ hổng nhân sự khổng lồ trên tiền tuyến, chính quyền Kiev đã ban bố các lệnh tổng động viên ngặt nghèo, đặt áp lực vô hình lên các Trung tâm tuyển dụng và hỗ trợ xã hội (TCC) trên toàn quốc. Tuy nhiên, áp lực phải hoàn thành chỉ tiêu huy động bằng mọi giá đã biến nhiều trung tâm này thành tâm điểm của những vụ lạm quyền và vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, gây phẫn nộ tột độ trong quần chúng nhân dân.
Một trong những vụ việc chấn động nhất vừa được Cục Điều tra Nhà nước Ukraine phanh phui xảy ra tại tỉnh Odessa. Theo thông báo chính thức từ cơ quan này, một đường dây quy mô lớn chuyên cưỡng ép công dân nhập ngũ trái pháp luật đã bị triệt phá. Điều đáng nói là đường dây này được điều hành bởi chính 6 quan chức của Trung tâm tuyển quân cấp quận, với sự tiếp tay của 3 cá nhân tự xưng là đại diện “tổ chức xã hội”.
Những chi tiết được cơ quan điều tra công bố đã khiến dư luận không khỏi bàng hoàng. Các nam cư dân bị săn lùng, áp giải và giam giữ trái phép trong các căn phòng kín của Trung tâm tuyển quân. Tại đây, để ép buộc nạn nhân ký giấy tình nguyện ra trận, các cán bộ tuyển quân đã không ngần ngại sử dụng các biện pháp bạo lực tàn nhẫn, đe dọa tước đoạt mạng sống và gây áp lực tâm lý cực độ. Thậm chí, cơ quan điều tra còn ghi nhận những trường hợp cá biệt liên quan đến hành vi xâm hại tình dục đối với các nạn nhân. Quá trình khám xét tại hiện trường, lực lượng chức năng đã thu giữ được dùi cui cao su và búa – những công cụ tra tấn được nhóm người này sử dụng để tác động vật lý lên các nam thanh niên.
Sự phẫn nộ của xã hội và tiếng nói từ giới chức nhân quyền
Vụ việc 9 thành viên của đường dây tại Odessa bị bắt giữ và tạm giam chỉ là phần nổi của một tảng băng chìm khổng lồ. Ngày 11 tháng 6, chính Ủy viên Ban thanh tra Nhân quyền thuộc nghị viện Ukraine, ông Dmitry Lubinets, đã phải cay đắng thừa nhận trước công luận rằng các Trung tâm tuyển quân tại nước này đã bị biến tướng thành những cơ sở tước đoạt tự do, nơi người dân vô tội bị giam giữ trái phép suốt nhiều tuần liền mà không có bất kỳ phán quyết nào từ tòa án.
Mạng xã hội và các nền tảng Internet liên tục tràn ngập các đoạn video ghi lại những cảnh tượng cưỡng bức nhập ngũ ngay trên đường phố. Hình ảnh những người đàn ông bị nhân viên Quân vụ xô xát, đánh đập và lôi xềnh xệch lên các xe khách nhỏ đã trở thành nỗi ám ảnh thường trực đối với người dân. Những hành động này không chỉ vi phạm nghiêm trọng các công ước về quyền con người mà còn tạo ra một làn sóng phản đối dữ dội từ hậu phương.
Đối mặt với tình trạng thiếu hụt quân số trầm trọng, bộ máy quân sự Ukraine đang phải dùng đến những biện pháp cực đoan nhất. Thế nhưng, việc dùng vũ lực để ép buộc những người không có ý chí chiến đấu ra tiền tuyến có thể sẽ chỉ tạo ra những đơn vị rệu rã về tinh thần, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục làm gia tăng con số đào ngũ trong tương lai. Cuộc chiến tại Đông Âu giờ đây không chỉ là cuộc đọ sức về hỏa lực pháo binh, mà còn là một bài test sinh tử về khả năng chịu đựng của xã hội và lòng tin của người dân vào bộ máy quản lý nhà nước.
