Bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G7 diễn ra tại khu nghỉ dưỡng ven hồ thơ mộng Evian-les-Bains của nước Pháp, một trong những cuộc gặp gỡ mang tính định đoạt nhất đối với cục diện Đông Âu đã chính thức diễn ra. Cuộc hội kiến khép kín giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky không chỉ phát đi những tín hiệu mạnh mẽ về một giải pháp ngoại giao, mà còn hé lộ một canh bạc khổng lồ liên quan đến các tổ hợp phòng không chiến lược Patriot.
Sự tự tin của ông chủ Nhà Trắng và bầu không khí “xây dựng”
Đến với Thượng đỉnh G7 lần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump mang theo một phong thái vô cùng tự tin của một nhà đàm phán lão luyện. Vừa cầm trong tay một bản thỏa thuận sơ bộ mang tính lịch sử nhằm chấm dứt căng thẳng với Iran, vị lãnh đạo nước Mỹ lập tức chuyển hướng trọng tâm sang “bài toán Đông Âu” – cuộc chiến đã tiêu tốn hàng trăm tỷ USD viện trợ của phương Tây suốt hơn 4 năm qua.
Phát biểu trước báo giới sau phiên họp kín ngày 16/6, ông Trump đã mô tả cuộc gặp mặt với Tổng thống Volodymyr Zelensky là “rất tốt đẹp”. Không ngần ngại thể hiện tham vọng kiến tạo hòa bình, ông Trump khẳng định cả Nga và Ukraine nên nhanh chóng đạt được một thỏa thuận, đồng thời cam kết Washington sẽ làm mọi điều có thể để thúc đẩy tiến trình này. Bằng một tuyên bố mang đậm dấu ấn cá nhân, ông Trump nhấn mạnh: “Tôi sẽ làm bất cứ điều gì có thể. Tôi đã giải quyết 8 cuộc chiến. Đây là cuộc chiến mà tôi từng nghĩ sẽ là cuộc chiến dễ giải quyết nhất”.
Phủ Tổng thống Ukraine sau đó cũng đã công bố hàng loạt hình ảnh cho thấy sự tương tác tích cực giữa ông Zelensky, ông Trump và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Theo đánh giá từ các nhà ngoại giao châu Âu có mặt tại sự kiện, bầu không khí chung của các cuộc thảo luận là mang tính xây dựng cao. Chính quyền Kiev và các đồng minh châu Âu đã tận dụng tối đa diễn đàn này để thuyết phục ông Trump rằng vị thế trên chiến trường của Ukraine đang được cải thiện, qua đó tạo đà cho việc yêu cầu gia tăng các gói hỗ trợ khí tài chiến lược.
Canh bạc Patriot và tham vọng sản xuất nội địa của Ukraine
Dù bức tranh ngoại giao đang có những điểm sáng, trọng tâm thực sự của phái đoàn Ukraine tại G7 lại xoay quanh một vấn đề vô cùng thực dụng: Năng lực phòng không. Trên mạng xã hội, ông Zelensky liên tục nhấn mạnh rằng ưu tiên số một của quốc gia này lúc này là làm thế nào để bảo vệ bầu trời trước các đòn tập kích liên miên. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Ukraine ước tính họ cần thêm từ 12 đến 15 tổ hợp tên lửa Patriot hoặc các hệ thống tương đương.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất không nằm ở nguồn tài chính, mà nằm ở giới hạn sản xuất của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ. Ông Zelensky thừa nhận một cách thực tế rằng, năng lực chế tạo các tổ hợp Patriot và đạn tên lửa đi kèm tại Mỹ hiện nay không đủ lớn để đáp ứng kịp thời cơn khát của chiến trường Ukraine. Để giải quyết bài toán hóc búa này, nhà lãnh đạo Kiev đã đưa ra một đề nghị cực kỳ táo bạo trực tiếp với Tổng thống Trump: Xin cấp giấy phép để Ukraine tự sản xuất tên lửa và linh kiện Patriot ngay tại trong nước.
Đây không phải là một ý tưởng mới phát sinh. Từ tháng 12 năm 2024, ông Zelensky đã đề cập đến vấn đề này với Washington và nhiều lần làm việc trực tiếp với ban lãnh đạo của tập đoàn quốc phòng Raytheon – “cha đẻ” của hệ thống Patriot. Dù hiểu rõ sự phức tạp cực độ trong dây chuyền công nghệ của loại vũ khí có khả năng đánh chặn cả tên lửa hành trình lẫn tên lửa đạn đạo này, Ukraine vẫn khao khát mở rộng năng lực công nghiệp quốc phòng nội địa.
Tín hiệu đáng mừng cho Kiev là phản ứng từ phía người đứng đầu Nhà Trắng. Theo lời kể của ông Zelensky, Tổng thống Trump đã có những phản hồi mang tính chất “tích cực” đối với ý tưởng chuyển giao công nghệ và cấp phép sản xuất này. Khi được giới truyền thông gạn hỏi liệu sự “tích cực” đó có đồng nghĩa với một cái gật đầu phê duyệt chính thức hay không, nhà lãnh đạo Ukraine khéo léo đáp lời rằng ông hy vọng khi Tổng thống Mỹ phản hồi tích cực thì điều đó sẽ được chuyển hóa thành sự đồng ý trên giấy tờ.
Bóng dáng của Moscow và chặng đường gập ghềnh phía trước
Trong khi Ukraine nỗ lực tranh thủ sự ủng hộ của Mỹ và châu Âu tại Pháp, bóng dáng của Điện Kremlin vẫn phủ một lớp sương mù dày đặc lên mọi nỗ lực ngoại giao. Ông Zelensky dường như đang muốn đẩy nhanh tiến trình bằng cách đề nghị gặp mặt trực tiếp Tổng thống Nga Vladimir Putin ngay tại Thượng đỉnh G7.
Thế nhưng, đề xuất này đã nhanh chóng bị Moscow từ chối một cách khéo léo nhưng cương quyết. Quan điểm của Nga không hề thay đổi: Họ không phản đối các cuộc gặp thượng đỉnh, nhưng nó chỉ có thể diễn ra dưới những điều kiện nhất định và địa điểm lý tưởng nhất phải là thủ đô Moscow. Sự cự tuyệt này cho thấy, dù ông Trump có lạc quan mô tả đây là “cuộc chiến dễ giải quyết nhất”, khoảng cách giữa kỳ vọng của các bên trên bàn đàm phán và thực tế khắc nghiệt vẫn còn là một vực thẳm khó có thể san lấp trong một sớm một chiều.
