Bàn cờ ngoại giao Đông Âu đang chứng kiến những màn “đấu trí” khốc liệt không kém gì trên chiến trường. Ngay sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky liên tục tung ra các tín hiệu mong muốn thiết lập một cuộc hội kiến thượng đỉnh tại Pháp, Điện Kremlin đã lập tức dội một “gáo nước lạnh” vào những kỳ vọng này. Bằng việc phủ nhận sự tồn tại của bất kỳ lời mời chính thức nào và đưa ra yêu cầu đối phương phải tự mình bay tới Moscow, Nga đang phát đi một thông điệp đanh thép: Trật tự trên bàn đàm phán sẽ do họ làm chủ.
Sự thật về lời mời G7 và “kênh liên lạc đóng băng”
Vào ngày 16/6, tâm điểm của truyền thông quốc tế đổ dồn vào cuộc họp báo của người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov. Đứng trước hàng loạt câu hỏi liên quan đến đề xuất gặp mặt của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G7 đang diễn ra tại Pháp, ông Peskov đã đưa ra một câu trả lời ngắn gọn nhưng mang sức nặng ngàn cân: “Tất nhiên là không có”.
Vị đại diện của Điện Kremlin giải thích rõ ràng rằng, bất chấp những tuyên bố rầm rộ của ông Zelensky trên các phương tiện truyền thông đại chúng, Moscow hoàn toàn chưa nhận được bất kỳ một văn bản hay lời mời chính thức nào thông qua các kênh ngoại giao tiêu chuẩn. Sự đứt gãy này phơi bày một thực tế cay đắng: Hiện tại, giữa Moscow và Kiev hoàn toàn không tồn tại bất kỳ một kênh liên lạc chính thức nào mang tính chất nhà nước. Mọi thông điệp, dù là gay gắt nhất hay mang thiện chí nhất, đều chỉ đang được hai bên truyền tải gián tiếp thông qua báo chí và các diễn đàn quốc tế.
Lời thách thức từ Moscow: “Hãy đến Nga nếu muốn đối thoại”
Không chỉ dừng lại ở việc phủ nhận lời mời G7, ông Dmitry Peskov còn khéo léo chuyển quả bóng trách nhiệm trở lại sân của Kiev. Bằng một giọng điệu vừa mềm mỏng vừa mang tính áp đặt, người phát ngôn Điện Kremlin nhấn mạnh rằng nếu Tổng thống Zelensky thực sự có thiện chí và sẵn sàng cho một cuộc đàm phán “nghiêm túc”, ông ấy luôn có thể tự mình thực hiện chuyến đi đến lãnh thổ Nga.
“Về phía ông Zelensky, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nói tất cả mọi thứ, mọi đề nghị đã được đưa ra,” ông Peskov khẳng định. Ông nhắc nhở giới quan sát rằng Moscow đã nhiều lần tái khẳng định lập trường mở cửa đối thoại. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là sự “trách nhiệm và nghiêm túc” từ phía Ukraine. “Chính quyền Kiev biết rõ điều đó – ông ấy có thể đến Moscow, nơi ông ấy sẽ được đón tiếp,” ông Peskov chốt lại. Động thái này là một sự khước từ thẳng thừng đối với các đề xuất trước đó của Ukraine về việc tổ chức gặp mặt tại một quốc gia trung lập thứ ba hay thậm chí là mời ông Putin tới Kiev.
Nút thắt “chính danh” và những rào cản chưa thể tháo gỡ
Thái độ lạnh lùng của Moscow không phải là không có cơ sở, mà nó xuất phát từ những rào cản pháp lý và chính trị cực kỳ sâu sắc. Vào ngày 4/6, ông Zelensky từng công bố một bức thư ngỏ kêu gọi gặp mặt. Tuy nhiên, Tổng thống Vladimir Putin đã lập tức bác bỏ, tuyên bố không có lý do gì để gặp mặt cho tới khi một nền tảng thỏa thuận hòa bình sơ bộ được thiết lập.
Nghiêm trọng hơn, Điện Kremlin đang khoét sâu vào điểm yếu mang tên “tính chính danh” của nhà lãnh đạo Ukraine. Phía Nga liên tục đặt nghi vấn về tư cách đại diện của ông Zelensky trên bàn đàm phán quốc tế, viện dẫn việc nhiệm kỳ Tổng thống của ông đã kết thúc nhưng các cuộc bầu cử mới lại bị đình chỉ do tình trạng thiết quân luật. Cùng với đó, đạo luật cấm mọi hình thức đàm phán với Tổng thống Putin do chính ông Zelensky ban hành trước đây vẫn đang là một nút thắt pháp lý trói buộc đôi tay của chính quyền Kiev.
Bức tranh địa chính trị và chuyến đi chờ đợi của các Đặc phái viên Mỹ
Trong bối cảnh bế tắc giữa Nga và Ukraine, sự chú ý đang được hướng về những nhà trung gian quốc tế, đặc biệt là phái đoàn Mỹ. Tuy nhiên, theo xác nhận của ông Peskov, hiện vẫn chưa có lịch trình cụ thể cho chuyến thăm Moscow của các Đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner.
Lý do cho sự chậm trễ này lại bắt nguồn từ một điểm nóng khác trên bản đồ thế giới. Giới chức Mỹ hiện đang dồn toàn lực chuẩn bị cho việc ký kết bản ghi nhớ lịch sử nhằm chấm dứt xung đột với Iran, dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ vào cuối tuần này. “Sau đó, có lẽ vấn đề sẽ là liệu họ có thể bay đến Moscow hay không,” ông Peskov cho biết. Sự đan xen giữa các hồ sơ địa chính trị lớn cho thấy, cuộc xung đột tại Đông Âu không thể được giải quyết một cách độc lập, mà nó phụ thuộc rất lớn vào những toan tính và sự dàn xếp mang tính chất toàn cầu của các siêu cường.
