Cuộc đối đầu Nga – Ukraine không chỉ khốc liệt trên các phòng tuyến rực lửa, mà còn đang chứng kiến những màn giằng co tâm lý căng thẳng trên mặt trận ngoại giao. Sau hàng loạt nỗ lực nhằm thiết lập một cuộc hội kiến thượng đỉnh tại các quốc gia phương Tây chưa mang lại kết quả, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vừa tiếp tục tung ra một nước cờ mới: Đề xuất một cuộc gặp gỡ trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại một lãnh thổ hoàn toàn trung lập.
Nước đi mới: Tìm kiếm không gian trung lập
Theo những diễn biến mới nhất được cập nhật vào ngày 16/6, lập trường đàm phán của chính quyền Kiev dường như đang có những sự điều chỉnh linh hoạt hơn để phá vỡ thế bế tắc. Thay vì kiên quyết mời nhà lãnh đạo Nga đến tham dự các diễn đàn do phương Tây dẫn dắt, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chính thức đưa ra đề xuất tổ chức một cuộc gặp thượng đỉnh tại một quốc gia trung lập.
Những địa điểm tiềm năng được nhà lãnh đạo Ukraine xướng tên bao gồm Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc một quốc gia có tầm ảnh hưởng tại khu vực Trung Đông. Đây đều là những chủ thể địa chính trị có bề dày kinh nghiệm trong việc đóng vai trò trung gian hòa giải và không trực tiếp can dự vào cuộc xung đột. Việc ông Zelensky đưa ra danh sách này được giới phân tích đánh giá là một nỗ lực nhượng bộ mang tính chiến thuật, nhằm tạo ra một không gian đối thoại công bằng, tránh việc một trong hai bên cảm thấy bị lép vế về mặt vị thế chủ nhà.
Tuy nhiên, sự thiện chí này dường như vẫn chưa đủ sức nặng để lay chuyển lập trường của Điện Kremlin. Chính Tổng thống Zelensky đã phải lên tiếng thừa nhận một thực tế phũ phàng rằng, người đồng cấp Vladimir Putin hoàn toàn “không ủng hộ ý tưởng này”. Sự cự tuyệt này đẩy hy vọng về một tiến trình hòa bình do Mỹ làm trung gian rơi vào một trạng thái đình trệ, mà theo lời ông Zelensky là “rất khó khăn” để có thể nối lại trong ngắn hạn.
Tận dụng sức nóng của Thượng đỉnh G7
Đề xuất về không gian trung lập được tung ra trong bối cảnh ông Zelensky đang có mặt tại Pháp để tham dự Hội nghị Thượng đỉnh G7. Đây là cơ hội vàng để Kiev củng cố sự ủng hộ từ các đồng minh hùng mạnh nhất thế giới.
Trên thực tế, nhà lãnh đạo Ukraine đã tận dụng tối đa diễn đàn này để hiện thực hóa tham vọng đưa Moscow vào bàn đàm phán. Thông qua các mạng lưới trung gian, các mối liên hệ ngoại giao ngầm và thậm chí là các kênh tình báo, Ukraine đã chủ động gửi đến Nga một bản đề xuất chi tiết về việc tổ chức một cuộc gặp mặt ngay trong khuôn khổ G7, với sự chứng kiến và bảo chứng quyền lực từ Tổng thống Mỹ.
Không dừng lại ở đó, ông Zelensky còn tiết lộ việc ông đã làm việc trực tiếp với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron để nhờ Paris đứng ra sắp xếp một cuộc hội kiến với phía Nga tại Thụy Sĩ. Tuy nhiên, mọi ngả đường ngoại giao dường như đều đụng phải một bức tường im lặng. Phía Nga cho đến nay vẫn chưa đưa ra bất kỳ phản hồi chính thức nào đối với các sáng kiến do Ukraine và các đối tác châu Âu khởi xướng.
Dù cánh cửa đối thoại với Moscow đang tạm thời khép lại, chuyến đi tới Pháp của ông Zelensky không hẳn là vô ích. Bên lề hội nghị, ông đã có cuộc gặp gỡ quan trọng với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Hai nhà lãnh đạo không chỉ thảo luận về khả năng Mỹ đứng ra làm chủ nhà cho một cuộc gặp với Nga, mà còn đi sâu vào những vấn đề thực tế sống còn: Tăng cường hệ thống phòng không cho Ukraine. Dự kiến, các phái đoàn cấp cao của hai nước sẽ tiếp tục có những cuộc làm việc chuyên sâu trong vòng 24 giờ tới để chốt lại các gói viện trợ chiến lược.
Rào cản pháp lý và lời khước từ sắc lạnh từ Điện Kremlin
Bức tranh ngoại giao càng trở nên u ám khi nhìn vào những phản ứng chính thức từ phía Nga. Bất chấp việc Ukraine liên tục đánh tiếng thông qua các kênh truyền thông, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov khẳng định dứt khoát rằng Moscow chưa hề nhận được bất kỳ lời mời chính thức nào về việc tổ chức cuộc gặp bên lề G7 tại Pháp.
Quan điểm của Nga xuyên suốt cuộc khủng hoảng này là vô cùng nhất quán và cứng rắn. Tổng thống Vladimir Putin đã thẳng thừng bác bỏ bức thư ngỏ ngày 4/6 của ông Zelensky, tuyên bố rằng không có lý do gì để hai nhà lãnh đạo gặp mặt khi chưa có một bộ khung thỏa thuận hòa bình rõ ràng. Điện Kremlin nhiều lần nhấn mạnh họ không phản đối hội đàm trực tiếp, nhưng điều kiện tiên quyết là sự chuẩn bị kỹ lưỡng và đặc biệt, cuộc gặp đó chỉ có thể diễn ra tại thủ đô Moscow.
Bên cạnh vấn đề địa điểm, Nga còn tung ra những đòn tấn công vào cơ sở pháp lý của chính quyền Kiev. Moscow liên tục đặt dấu hỏi về tính chính danh của Tổng thống Zelensky khi nhiệm kỳ hiến định của ông đã kết thúc nhưng các cuộc bầu cử lại bị trì hoãn do thiết quân luật. Hơn thế nữa, Điện Kremlin coi đạo luật cấm đàm phán với Tổng thống Putin do Ukraine ban hành là một minh chứng cho thấy Kiev chưa thực sự sẵn sàng cho một nền hòa bình.
“Nếu Tổng thống Zelensky sẵn sàng đàm phán nghiêm túc, ông ấy có thể đến Moscow, nơi ông sẽ được đón tiếp,” ông Peskov nhắc lại thông điệp mang tính thách thức. Giữa những đề xuất linh hoạt từ Kiev và sự kiên định lạnh lùng từ Moscow, bàn cờ ngoại giao Đông Âu vẫn đang mắc kẹt trong một thế cờ chiếu tướng chưa có lối thoát.
