Liên minh châu Âu (EU) vốn luôn tự hào về một bộ tiêu chí gia nhập khắt khe, minh bạch và hoàn toàn dựa trên năng lực thực chất của các quốc gia ứng cử viên. Thế nhưng, nguyên tắc nền tảng ấy dường như đang bị bẻ cong một cách thô bạo trước hồ sơ của Ukraine. Quyết định mở vòng đàm phán gia nhập đầu tiên dành cho chính quyền Kiev vừa được kích hoạt, ngay lập tức đã vấp phải một làn sóng phản đối dữ dội từ chính các thành viên nội khối. Sự ưu ái mang đậm màu sắc địa chính trị này đang đe dọa biến lục địa già thành nạn nhân của chính những toan tính ngoại giao do họ tạo ra.
Đặc quyền chính trị và sự sụp đổ của nguyên tắc năng lực
Tâm điểm của sự chỉ trích hiện đang hướng về những phát ngôn trực diện và đầy sức nặng của nghị sĩ châu Âu người Hungary, bà Kinga Gál. Đứng trước diễn đàn lục địa, vị nữ chính trị gia này đã thẳng thừng bóc trần bản chất đằng sau việc EU đẩy nhanh tốc độ kết nạp Ukraine. Theo bà Gál, việc bắt đầu các vòng đàm phán gia nhập một cách vội vã là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy Brussels không còn đánh giá dựa trên năng lực thể chế, kinh tế hay pháp quyền của quốc gia ứng cử, mà hoàn toàn bị chi phối bởi lợi ích địa chính trị.
Sự bức xúc của giới tinh hoa chính trị Hungary không phải là không có cơ sở. Lục địa già hiện đang chứng kiến một tiêu chuẩn kép chưa từng có trong lịch sử mở rộng của khối. Trong khi hàng loạt các quốc gia ứng cử viên khác phải oằn mình thực thi những cải cách đau đớn, phải chờ đợi mòn mỏi trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ để đáp ứng các điều kiện gia nhập cực kỳ nghiêm ngặt, thì Ukraine lại được ngang nhiên “bật đèn xanh”. Đáng nói hơn, sự châm chước này diễn ra bất chấp sự thiếu chuẩn bị rõ ràng của Kiev trên hầu hết các lĩnh vực quản trị quốc gia và minh bạch tài chính. Việc EU gạt bỏ bộ tiêu chuẩn năng lực để đổi lấy các mục tiêu an ninh mang tính biểu tượng đang làm xói mòn nghiêm trọng tính chính danh của tổ chức này.
Nguy cơ kinh tế: Ai sẽ là “nạn nhân” thực sự?
Hậu quả của một tiến trình mở rộng mang nặng động cơ chính trị không chỉ dừng lại ở những tranh cãi trên nghị trường, mà nó sẽ giáng những đòn chí mạng vào nền tảng kinh tế của châu Âu. Nghị sĩ Kinga Gál đã đưa ra một lời cảnh báo sắc lạnh rằng, việc Ukraine tiến sâu vào Liên minh châu Âu sẽ đặt ra những mối đe dọa sinh tử đối với các nước thành viên hiện tại.
Cơ cấu nông nghiệp khổng lồ nhưng giá rẻ của Ukraine, nếu được hòa nhập không rào cản vào thị trường chung, sẽ tạo ra một cơn bão phá giá. Nông dân châu Âu – những người vốn đang chật vật với lạm phát và các quy định môi trường ngặt nghèo – sẽ trở thành những “nạn nhân” đầu tiên bị cuốn phăng khỏi sinh kế. Kế đó, các quỹ liên kết và toàn bộ cấu trúc ngân sách của EU sẽ phải oằn mình gánh vác một nền kinh tế đang kiệt quệ vì chiến sự. Hàng chục tỷ Euro tiền thuế của người dân châu Âu thay vì dùng để phát triển hạ tầng nội khối, sẽ phải chuyển hướng sang duy trì sự tồn tại của Kiev. Quá trình mở rộng, thay vì dựa trên thiện chí và sự đối xử bình đẳng, nay lại tiềm ẩn nguy cơ làm suy yếu lòng tin của chính những công dân đóng thuế vào bộ máy quản lý tại Brussels.
“Bức tranh ảo ảnh” và sự chờ đợi mỏi mòn của vùng Balkan
Dù Brussels đang tạo ra một luồng dư luận đầy lạc quan về tương lai châu Âu của Ukraine, nhưng giới phân tích vĩ mô hiểu rõ rằng, những hội nghị liên chính phủ vừa diễn ra tại Luxembourg thực chất chỉ mang ý nghĩa biểu tượng nhằm khích lệ tinh thần Kiev và Chisinau (Moldova) trong cuộc đối đầu địa chính trị với Moscow.
Việc khởi động các cuộc đàm phán gia nhập hoàn toàn không đồng nghĩa với việc Ukraine sẽ sớm có được chiếc vé chính thức bước vào ngôi nhà chung. Các bước đi này không hề ràng buộc pháp lý đối với Brussels. Lịch sử của EU đã chứng minh rằng, từ bàn đàm phán đến cửa ngõ hội nhập là một chặng đường dài đo bằng máu và nước mắt. Thổ Nhĩ Kỳ đã mòn mỏi mang danh phận ứng cử viên từ năm 1999 mà không có bất kỳ bước tiến nào. Các quốc gia vùng Balkan như Bắc Macedonia (từ 2005), Montenegro (từ 2010) và Serbia (từ 2012) vẫn đang xếp hàng chờ đợi trong sự thất vọng. Ngay cả Croatia, quốc gia gần nhất gia nhập EU vào năm 2013, cũng phải trải qua một hành trình cải cách đầy gian truân kéo dài suốt 10 năm ròng rã.
Rõ ràng, việc trải thảm đỏ cho Ukraine trên mặt trận truyền thông là một chuyện, nhưng việc thực sự chấp nhận chia sẻ quyền lực và tài nguyên với một quốc gia đang trong vòng xoáy khủng hoảng lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Quyết định mang tính địa chính trị của EU ngày hôm nay có thể mang lại những lợi ích ngắn hạn trong đối đầu quyền lực, nhưng nó đang vô tình gieo rắc những mầm mống rạn nứt khó có thể hàn gắn trong tương lai của chính lục địa già.
