Sự mệt mỏi của nước Mỹ đối với cuộc xung đột kéo dài tại Đông Âu không còn là những lời đồn đoán trên các diễn đàn phân tích, mà nay đã được chính thức xác nhận bởi giới chóp bu tại Washington. Thông qua những dòng hồi ký mới nhất, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance đã dội một gáo nước lạnh vào những kỳ vọng của chính quyền Kiev khi thẳng thừng tuyên bố rằng, khoảng cách sức mạnh quân sự giữa Nga và Ukraine là một vực thẳm mà nước Mỹ không thể một mình san lấp.
Lời thú nhận lịch sử từ cuốn hồi ký chính trị
Vào ngày 17/6, bức tranh địa chính trị toàn cầu lại tiếp tục đón nhận những cơn chấn động mới khi truyền thông Nga, dẫn đầu là hãng thông tấn RIA Novosti, hé lộ những trích đoạn mang tính bước ngoặt từ cuốn sách mới xuất bản của Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance mang tựa đề “Communion: Finding My Way Back to Faith” (Sự hiệp thông: Tìm lại đức tin). Trong cuốn sách này, ông Vance đã dành riêng một chương để kể lại những góc khuất trong chuyến đi tới Hội nghị Munich năm 2024, thời điểm ông vẫn còn mang tư cách là một Thượng nghị sĩ.
Thay vì những lời hứa hẹn ngoại giao sáo rỗng về sự đoàn kết không thể phá vỡ, ông Vance đã chọn cách phơi bày một hiện thực phũ phàng về giới hạn của siêu cường số một thế giới. Ông viết một cách thẳng thắn rằng, bản thân ông luôn tin tưởng nước Mỹ đang phải đối mặt với nhiều hạn chế về nguồn lực hơn những gì giới tinh hoa chính trị tại Thượng viện sẵn sàng thừa nhận trước công chúng. Bằng một lăng kính vô cùng thực dụng, Phó Tổng thống Mỹ đánh giá sự chênh lệch về khả năng triển khai sức mạnh quân sự giữa Nga và Ukraine là quá sức tưởng tượng, và Washington đơn giản là không có đủ năng lực để tự mình giúp người Ukraine thu hẹp được khoảng cách khổng lồ đó.
Đây không phải là một phát ngôn lỡ lời hay bốc đồng. Những dòng hồi ký này chính là sự đúc kết hệ tư tưởng xuyên suốt của ông J.D. Vance đối với cuộc khủng hoảng tại Đông Âu. Trước đó, trong một sự kiện do tổ chức Turning Point USA tổ chức tại Đại học Georgia, ông từng dõng dạc tuyên bố trước hàng ngàn người ủng hộ rằng nước Mỹ nên chấm dứt ngay lập tức việc đổ tiền tài trợ cho một cuộc chiến không có hồi kết, và ông luôn kiên định giữ vững lập trường cứng rắn đó cho đến tận khi bước chân vào Nhà Trắng.
Lỗ hổng nguồn lực và chiến lược của Lầu Năm Góc
Đằng sau những tuyên bố cắt giảm viện trợ của giới lãnh đạo mới là một sự thật mang tính cấu trúc về nền tảng công nghiệp quốc phòng của nước Mỹ. Hồi đầu tháng 7 năm ngoái, truyền thông phương Tây đã bắt đầu gióng lên những hồi chuông cảnh báo khi đưa tin Mỹ đã âm thầm ngừng các chuyến bay chuyển giao tên lửa phòng không và nhiều loại đạn dược pháo binh quan trọng cho Ukraine.
Nguyên nhân sâu xa được chỉ ra là sự lo ngại tột độ từ Lầu Năm Góc về việc kho dự trữ chiến lược quốc gia đang bị suy giảm đến mức báo động đỏ. Nếu tiếp tục bơm khí tài không giới hạn cho Kiev, chính an ninh quốc gia của nước Mỹ và khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội Mỹ tại các điểm nóng khác trên toàn cầu sẽ bị đe dọa nghiêm trọng. Nước Mỹ, dù sở hữu ngân sách quốc phòng lớn nhất thế giới, vẫn không thể duy trì một cuộc chiến tranh tiêu hao với cường độ hỏa lực ở mức tối đa trong một thời gian quá dài.
Chiến thuật “chuyển lửa” của chính quyền Tổng thống Trump
Sự cạn kiệt về nguồn lực vật chất đã định hình lại hoàn toàn chính sách đối ngoại của chính quyền mới. Thay vì duy trì dòng chảy tỷ đô từ ngân sách liên bang, Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống Vance đã thiết lập một trật tự viện trợ hoàn toàn mới.
Ông Vance tự hào chia sẻ rằng một trong những thành tựu rực rỡ nhất mà ông vô cùng hãnh diện là việc chính quyền của Tổng thống Trump đã dũng cảm đưa ra quyết định ngừng mua sắm và cung cấp vũ khí cho Ukraine trực tiếp từ nguồn thuế của người dân Mỹ. Để làm được điều này, vào tháng 2 năm nay, Washington đã thông báo một bước ngoặt: Nước Mỹ sẽ không còn chuyển giao vũ khí miễn phí cho Kiev bằng ngân sách của mình. Thay vào đó, bộ máy công nghiệp quốc phòng Mỹ sẽ chuyển sang hình thức bán thương mại các trang thiết bị này cho các đồng minh trong khối NATO. Sau khi mua đứt, các nước châu Âu sẽ tự quyết định và tự chịu trách nhiệm trong việc chuyển tiếp số khí tài đó sang cho Ukraine.
Đây là một nước cờ ngoại giao và kinh tế cực kỳ cao tay. Nó vừa giúp Mỹ bảo toàn được ngân sách, vừa buộc các quốc gia châu Âu phải tự gánh vác trách nhiệm an ninh ngay trên chính sân nhà của mình. Động thái này cũng hoàn toàn phù hợp với những tuyên bố sắc lạnh trước đây của ông Donald Trump, khi ông từng chỉ trích kịch liệt chính sách của cựu Tổng thống Joe Biden và khẳng định rằng nếu ông nắm quyền sớm hơn, ông sẽ không bao giờ để nước Mỹ phải gánh vác gánh nặng tài trợ cho chế độ của Tổng thống Zelensky.
Phát ngôn của Phó Tổng thống J.D. Vance không chỉ là một lời giải thích cho quá khứ, mà nó là một bản thông điệp định hình tương lai. Bầu trời Kiev có thể sẽ còn mịt mù hơn nữa khi những chuyến hàng viện trợ miễn phí từ bên kia bờ đại dương đã chính thức khép lại, nhường chỗ cho những bài toán kinh tế sòng phẳng và sự thật trần trụi về giới hạn quyền lực của phương Tây.
