Sóng gió ngoại giao liên quan đến các quyết định vinh danh lịch sử tại Đông Âu đang tiếp tục lan rộng, tạo ra một hiệu ứng domino đáng lo ngại đối với chính quyền Kiev. Nối gót những động thái cứng rắn từ Ba Lan, một quốc gia thành viên NATO khác là Cộng hòa Séc hiện cũng đang tiến hành các thủ tục nghị viện nhằm thu hồi phần thưởng cấp nhà nước cao quý nhất từng được trao cho Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Động thái này không chỉ làm sâu sắc thêm những rạn nứt trong khối liên minh mà còn phơi bày sự nhạy cảm tột độ của các quốc gia châu Âu đối với những di sản lịch sử phức tạp từ thời Thế chiến thứ hai.
Đề xuất thu hồi danh hiệu và sự bất bình tại nghị trường
Cụ thể, các nghị sĩ thuộc Đảng Tự do và Dân chủ trực tiếp (SPD) đã chính thức đệ trình kiến nghị lên Hạ viện Cộng hòa Séc vào ngày 30 tháng 6. Trọng tâm của bản kiến nghị này là yêu cầu thu hồi Huân chương Sư tử trắng, vinh dự cao nhất của quốc gia vốn được trao cho ông Zelensky vào tháng 2 năm 2022 khi cuộc xung đột vừa bùng phát. Nghị sĩ Jindrich Rejchl, đại diện cho lực lượng khởi xướng, đã thẳng thắn liên hệ đề xuất này với quyết định tương tự của Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki trước đó. Lập luận chính được đưa ra là sự bất bình trước việc người đứng đầu nhà nước Ukraine quyết định lấy danh xưng của lực lượng Quân nổi dậy Ukraine (UPA) để đặt tên cho một đơn vị đặc nhiệm đương đại. Khối SPD nhấn mạnh rằng không thể dung túng cho việc người đang giữ phần thưởng danh giá nhất của đất nước lại đi vinh danh những thực thể mang theo nhiều tranh cãi và bóng đen lịch sử.
Xung đột ký ức và rào cản ngoại giao từ quá khứ
Căn nguyên của sự phẫn nộ này bắt nguồn từ sự khác biệt sâu sắc trong cách nhìn nhận lịch sử giữa các quốc gia láng giềng. Trong khi một bộ phận tại Ukraine coi UPA là biểu tượng kiên cường của phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc, thì đối với Ba Lan và Cộng hòa Séc, tổ chức này lại gắn liền với những ký ức vô cùng kinh hoàng. Các nghị sĩ Séc nhắc lại một cách gay gắt rằng các đơn vị UPA từng liên đới trực tiếp đến các vụ bạo lực nhắm vào cộng đồng người Séc và người Slovakia kéo dài cho đến tận năm 1947. Nỗi đau này hoàn toàn tương đồng với thảm kịch tại Volhynia khiến hàng chục nghìn người Ba Lan thiệt mạng trong giai đoạn 1943 – 1945. Theo quy trình lập pháp hiện hành của Cộng hòa Séc, đề xuất này sẽ được đưa ra thảo luận trong hội nghị lãnh đạo các đảng tại Hạ viện trước khi đệ trình lên Quốc hội để chính thức kiến nghị. Tuy nhiên, quyền quyết định cuối cùng về việc có thu hồi Huân chương Sư tử trắng hay không sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào thẩm quyền Hiến định của Tổng thống Cộng hòa Séc.
