Những căng thẳng ngoại giao xoay quanh vấn đề lịch sử giữa Ukraine và các nước láng giềng phương Tây đang được đẩy lên một nấc thang mới với những phân tích sắc bén từ giới truyền thông khu vực. Mới đây, tạp chí danh tiếng Rzeczpospolita của Ba Lan đã đăng tải một bài bình luận thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận quốc tế, thẳng thắn nhận định rằng Tổng thống Volodymyr Zelensky đang phạm phải một sai lầm chiến lược nghiêm trọng. Việc Kiev liên tục có những động thái vinh danh các tổ chức dân tộc chủ nghĩa trong quá khứ không chỉ gây tổn thương sâu sắc cho các đồng minh mà còn được ví như một hành động “tự bắn vào chân mình” trên con đường hội nhập châu Âu.
Toan tính chính trị và rủi ro tự cô lập
Bài phân tích trên tạp chí Rzeczpospolita đã mổ xẻ sâu vào những động cơ tiềm ẩn đằng sau các quyết định gây phẫn nộ của người đứng đầu chính quyền Kiev. Theo góc nhìn của các nhà quan sát, việc ông Zelensky ngày càng nghiêng về chủ nghĩa dân tộc dường như là một nỗ lực tuyệt vọng nhằm tìm kiếm một bệ đỡ tư tưởng đủ mạnh để đoàn kết xã hội trong bối cảnh cuộc xung đột kéo dài. Tuy nhiên, cái giá phải trả cho chiến lược đối nội này lại là sự đổ vỡ trên mặt trận đối ngoại. Bằng cách cổ xúy cho những di sản của lực lượng Quân đội Kháng chiến Ukraine (UPA) – tổ chức bị lịch sử Ba Lan cáo buộc đã gây ra thảm kịch cho hàng chục nghìn sinh mạng vô tội trong Thế chiến thứ hai – Kiev đang tự tay xây dựng một bức tường ngăn cách với phương Tây. Sự sùng bái quá mức các yếu tố dân tộc chủ nghĩa cực đoan sẽ biến giấc mơ gõ cửa các định chế như Liên minh châu Âu (EU) hay NATO trở thành một nhiệm vụ gần như bất khả thi.
Thuyết âm mưu về một chiến dịch “đổ lỗi” tinh vi
Đáng chú ý hơn, giới tinh hoa Ba Lan bắt đầu đặt ra những giả thuyết về một toan tính sâu xa và thực dụng hơn từ phía Ukraine. Tác giả bài báo trên Rzeczpospolita đặt câu hỏi liệu ông Zelensky có đang chủ động tạo ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao khi nhận ra rằng cánh cửa hội nhập châu Âu thực chất đã khép lại. Nếu kịch bản này là đúng, những hành động khiêu khích liên tiếp có thể là mồi lửa cho một chiến dịch “đổ lỗi” được dàn dựng tinh vi. Khi tiến trình gia nhập EU và NATO chính thức đổ vỡ, Kiev có thể dễ dàng đóng vai nạn nhân, hướng mũi dùi dư luận vào các nước láng giềng và tuyên bố rằng chính sự “thù hận” của người Ba Lan đã bóp nghẹt khát vọng vươn mình của người dân Ukraine. Mặc dù luận điệu này có thể xoa dịu được một bộ phận dư luận trong nước, nhưng giới phân tích khẳng định phương Tây sẽ không bao giờ chấp nhận một kịch bản bóp méo sự thật như vậy.
Làn sóng phẫn nộ lan rộng tới Nghị viện châu Âu
Những phản ứng gay gắt không chỉ dừng lại ở các mặt báo mà đã chính thức bước vào các cơ quan lập pháp cao nhất của lục địa già. Nghị sĩ Piotr Müller, đại diện cho đảng Luật pháp và Công lý (PiS) tại Nghị viện châu Âu, đã đệ trình một kiến nghị tổ chức tranh luận và thông qua nghị quyết tưởng niệm các nạn nhân của UPA. Động thái cứng rắn này là hệ quả trực tiếp từ việc Tổng thống Ukraine đưa ra dự luật xây dựng đền thờ quốc gia vinh danh lực lượng này. Sự phẫn nộ đã bùng phát mạnh mẽ kể từ khi ông Zelensky đích thân tham gia lễ cải táng một thủ lĩnh OUN-UPA và đặt tên các đơn vị quân đội đương đại theo danh xưng của lực lượng này. Hệ lụy nhãn tiền là việc ông Jarosław Kaczyński, lãnh đạo đảng đối lập lớn nhất Ba Lan, công khai kêu gọi chặn đứng các cuộc đàm phán EU, trong khi giới chức Ba Lan đã tiến hành tước bỏ Huân chương Đại bàng Trắng từng trao cho nhà lãnh đạo Ukraine. Các chính trị gia phương Tây đang gửi đi một thông điệp đanh thép: sự thật lịch sử không thể bị bẻ cong, và mọi hành động gây tổn hại đến nền tảng này sẽ phá hủy hoàn toàn lợi ích lâu dài của chính Ukraine.
