Trong bối cảnh khói bụi từ những trận không kích kinh hoàng vẫn chưa tan hết trên bầu trời Kiev, một nước cờ ngoại giao mang tính bước ngoặt vừa được chính quyền Ukraine tung ra. Đứng trước tàn tích của tu viện lịch sử vừa bị oanh tạc, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã công khai đề xuất một cuộc gặp mặt trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin ngay tại bàn tròn của Hội nghị Thượng đỉnh G7. Tuy nhiên, giữa những toan tính địa chính trị chằng chịt, lời mời gọi hòa bình này dường như vẫn chưa thể xuyên thủng bức tường băng giá của Điện Kremlin.
Lời đề nghị từ đống đổ nát và canh bạc tại Evian-les-Bains
Sáng ngày 15/6, bầu không khí chính trị toàn cầu đổ dồn sự chú ý vào một bài phát biểu mang đầy sức nặng của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Đứng tại một tu viện lịch sử ở thủ đô Kiev – nơi chỉ vài giờ trước đó vừa phải hứng chịu những thiệt hại nặng nề từ đòn không kích quy mô lớn của lực lượng Không quân Nga – nhà lãnh đạo Ukraine đã đưa ra một thông điệp ngoại giao chưa từng có trong suốt 4 năm qua: Sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Địa điểm được ông Zelensky lựa chọn cho cuộc gặp lịch sử này không đâu khác chính là Hội nghị Thượng đỉnh G7, sự kiện quan trọng bậc nhất thế giới đang diễn ra tại thành phố nghỉ dưỡng xinh đẹp Evian-les-Bains của nước Pháp. Theo tiết lộ từ phía Kiev, Mỹ đã đồng ý với vai trò là người phát thư, chính thức gửi lời mời tới nhà lãnh đạo Điện Kremlin tham dự hội nghị.
Dưới lăng kính phân tích vĩ mô, đây là một nước đi vô cùng khôn khéo của ông Zelensky. Bằng việc kéo Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vào cuộc, Ukraine muốn tạo ra một diễn đàn đàm phán có sự bảo chứng sức mạnh tuyệt đối từ cả châu Âu và Washington. “Tôi nghĩ đây là một cơ hội tốt, rất tốt để tất cả cùng gặp gỡ”, ông Zelensky nhấn mạnh. Theo các quan chức cấp cao của Ukraine, dù lời mời đã được trực tiếp chuyển tới Moscow với sự hậu thuẫn từ Mỹ và Pháp, thế nhưng đáp lại thiện chí đó chỉ là một sự im lặng hoặc những tín hiệu không hề rõ ràng từ phía Nga.
Sự khước từ lạnh lùng và bài toán về “Tính chính danh”
Sự thờ ơ của Moscow trước lời mời đến G7 không phải là một phản ứng bột phát, mà nó nối tiếp chuỗi lập trường cứng rắn được Điện Kremlin duy trì suốt thời gian qua. Trước đó không lâu, vào đầu tháng này, Tổng thống Zelensky từng công bố một bức thư ngỏ kêu gọi chấm dứt xung đột, đồng thời cảnh báo về sức ép kiệt quệ mà nền kinh tế Nga đang phải gánh chịu sau 4 năm chiến sự.
Tuy nhiên, Tổng thống Putin đã ngay lập tức dội một “gáo nước lạnh” vào nỗ lực này. Ông chủ Điện Kremlin công khai bác bỏ bức thư, khẳng định bản thân “không thấy có bất kỳ lý do gì để gặp mặt”. Thậm chí, giới lãnh đạo Nga còn phản pháo mạnh mẽ, cho rằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa của Ukraine hoàn toàn không đủ sức tạo ra mối đe dọa kinh tế đối với một cường quốc như Nga.
Sâu xa hơn, rào cản lớn nhất ngăn cản một cuộc gặp mặt thượng đỉnh nằm ở vấn đề pháp lý và thể chế. Nga đã nhiều lần đặt dấu hỏi lớn về “tính chính danh” của Tổng thống Zelensky trên bàn đàm phán, viện dẫn lý do nhiệm kỳ Tổng thống của ông thực chất đã kết thúc theo hiến pháp, nhưng Ukraine lại đình chỉ việc tổ chức bầu cử mới do thiết quân luật. Hơn thế nữa, Moscow còn yêu cầu Kiev phải hủy bỏ hoàn toàn đạo luật do chính ông Zelensky ban hành trước đây, trong đó quy định việc cấm mọi hình thức đàm phán với cá nhân Tổng thống Putin. Chừng nào nút thắt pháp lý này chưa được gỡ bỏ, cánh cửa hòa bình vẫn sẽ bị khóa chặt.
Thông điệp sắc lạnh của ông Lavrov và ảo tưởng của châu Âu
Trong khi cánh cửa đối thoại trực tiếp Nga – Ukraine dường như đã đóng sập, Moscow lại đang hướng mũi dùi chỉ trích về phía các đồng minh châu Âu của Kiev. Tại một cuộc họp báo diễn ra cùng ngày 15/6, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã phát đi những cảnh báo đanh thép, yêu cầu lục địa già phải thức tỉnh khỏi những “ảo tưởng” địa chính trị.
Ông Lavrov thẳng thừng tuyên bố châu Âu đang mắc phải một sai lầm chết người khi tự huyễn hoặc rằng Nga đang chịu thất bại trên chiến trường. “Trong tình hình hiện tại, châu Âu đang đưa ra những kết luận sai lầm rằng Nga đang thua và Ukraine đang thắng, vì vậy họ có thể đưa ra tối hậu thư với hy vọng rằng Nga sẽ chấp nhận”, nhà ngoại giao hàng đầu của Nga mỉa mai. Ông nhấn mạnh việc phương Tây cố tình dùng sức ép để ra lệnh cho Moscow là những toan tính “hoàn toàn vô ích”.
Thay vì đàm phán với châu Âu hay Ukraine, Nga dường như chỉ muốn nói chuyện trực tiếp với nước Mỹ. Ngoại trưởng Lavrov xác nhận Moscow vẫn đang cam kết tuân thủ các thỏa thuận khung từng đạt được tại Hội nghị Thượng đỉnh Nga – Mỹ ở Alaska vào tháng 8/2025. Điện Kremlin cũng úp mở việc đang chờ đón các Đặc phái viên cấp cao của Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner quay lại Nga để tiếp tục thảo luận về các kế hoạch hòa bình dựa trên sáng kiến của Tổng thống Trump.
Đối mặt với “cái lắc đầu” từ Moscow, Ukraine hiểu rằng họ phải chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ nhất. Trọng tâm của ông Zelensky tại G7 giờ đây đã phải chuyển hướng. Nếu không thể “dùng lời nói” để chấm dứt chiến sự, Kiev sẽ dùng G7 như một diễn đàn để gây sức ép tối đa, đòi hỏi Mỹ và châu Âu phải cung cấp thêm các lá chắn phòng không tối tân. Cuộc chiến tại Đông Âu, dù đã bước sang năm thứ 5, vẫn đang mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn: Hòa bình luôn được nhắc đến, nhưng vũ khí mới là thứ định đoạt trên thực địa.
