Bàn cờ ngoại giao quốc tế đang xoay chuyển với một tốc độ chóng mặt. Sau khi nỗ lực thiết lập một cuộc gặp mặt tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 ở Pháp chưa mang lại kết quả như mong đợi, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiếp tục tung ra một nước cờ mới mang tính áp đặt tâm lý cao hơn. Bằng việc đề xuất một cuộc gặp gỡ trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin ngay trên đất Mỹ, dưới sự chứng kiến của Tổng thống Donald Trump, nhà lãnh đạo Kiev đang muốn tạo ra một thế trận mà ông tin rằng đối phương “khó có thể chối từ”.
Nước cờ tâm lý và sức nặng từ Washington
Trong những phát ngôn mới nhất, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chính thức xác nhận việc ông đang tích cực thảo luận với Tổng thống Mỹ Donald Trump về một kịch bản đàm phán chưa từng có. Theo đó, thay vì chọn một quốc gia trung lập làm nơi gặp gỡ, ông Zelensky đề xuất Mỹ sẽ là địa điểm đăng cai cuộc hội kiến lịch sử giữa ông và Tổng thống Vladimir Putin.
Lý giải cho nước đi táo bạo này, ông Zelensky không ngần ngại tiết lộ toan tính chiến lược của mình. Nhà lãnh đạo Ukraine nhận định rằng, một lời mời tham dự Thượng đỉnh được tổ chức tại Mỹ, đặc biệt là dưới sự chủ trì hoặc hiện diện trực tiếp của Tổng thống Donald Trump, sẽ mang một sức nặng ngoại giao khổng lồ. “Chúng tôi đã thảo luận với Tổng thống Trump rằng một cuộc gặp như vậy có thể được tổ chức tại Mỹ, theo một hình thức mà ông Putin sẽ khó từ chối, ít nhất là trước Tổng thống Trump,” ông Zelensky tuyên bố.
Sự tự tin này của Kiev xuất phát từ việc họ hiểu rõ vị thế siêu cường của Washington. Trong bối cảnh cuộc xung đột đã bước sang năm thứ tư với vô vàn những thiệt hại tàn khốc, việc từ chối một sáng kiến hòa bình do đích thân ông chủ Nhà Trắng tạo điều kiện có thể khiến Điện Kremlin vấp phải những bất lợi nhất định về mặt hình ảnh trên trường quốc tế. Tuy nhiên, ông Zelensky cũng tỏ ra thận trọng khi chốt lại vấn đề: “Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra”.
Trận chiến ngoại giao về địa điểm đàm phán
Đề xuất gặp mặt tại Mỹ chỉ là diễn biến mới nhất trong một chuỗi các nỗ lực ngoại giao dồn dập từ phía Ukraine. Trước đó, chính ông Zelensky đã thừa nhận việc gửi lời mời nhà lãnh đạo Nga tới dự Hội nghị Thượng đỉnh G7 tại Pháp. Vào ngày 4/6, ông còn công bố một bức thư ngỏ kêu gọi tổ chức hội đàm tại một quốc gia thứ ba nhằm tìm kiếm nền hòa bình lâu dài.
Tuy nhiên, cuộc chiến thực sự lại đang nằm ở khâu chọn địa điểm. Trong khi Ukraine liên tục đưa ra các phương án tại châu Âu hoặc Mỹ, Điện Kremlin lại giữ một lập trường vô cùng kiên định và cứng rắn. Phía Nga nhiều lần khẳng định họ không hề phản đối ý tưởng hội đàm trực tiếp giữa hai nguyên thủ, nhưng nhấn mạnh rằng một sự kiện mang tính định đoạt như vậy cần phải được chuẩn bị kỹ lưỡng và đặc biệt là chỉ có thể diễn ra tại thủ đô Moscow.
Đáp lại, Ukraine kiên quyết cự tuyệt việc đưa phái đoàn tới lãnh thổ của đối phương và từng đưa ra đề xuất ngược lại là mời ông Putin tới thủ đô Kiev. Sự giằng co này dường như không có hồi kết khi mới đầu tháng này, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov vẫn thản nhiên nhắc lại rằng lời mời Tổng thống Ukraine đến Moscow hội đàm vẫn đang “còn hiệu lực”.
Nút thắt “chính danh” và những rào cản pháp lý
Khoảng cách giữa Kiev và Moscow không chỉ là hàng ngàn kilomet địa lý, mà còn là những bức tường pháp lý và chính trị khổng lồ. Phản ứng trước những nỗ lực thúc đẩy đàm phán của ông Zelensky, Tổng thống Vladimir Putin đã thẳng thừng bác bỏ bức thư ngỏ ngày 4/6, tuyên bố rõ ràng rằng ông không thấy bất kỳ lý do gì để gặp mặt cho đến khi một thỏa thuận hòa bình sơ bộ giữa hai nước được phác thảo.
Nghiêm trọng hơn, Điện Kremlin đang sử dụng vấn đề “tính chính danh” của ông Zelensky như một lá chắn ngoại giao vững chắc. Nga nhiều lần công khai đặt nghi vấn về tư cách pháp lý của nhà lãnh đạo Ukraine trên bàn đàm phán, viện dẫn thực tế rằng nhiệm kỳ Tổng thống của ông đã kết thúc theo hiến pháp, nhưng Ukraine lại không thể tổ chức bầu cử mới do đang trong tình trạng thiết quân luật.
Hơn thế nữa, Moscow còn đặt ra một điều kiện tiên quyết mang tính thách thức: Yêu cầu chính quyền Kiev phải hủy bỏ hoàn toàn đạo luật do chính Tổng thống Zelensky ban hành trước đây, trong đó quy định việc cấm mọi hình thức đàm phán với Tổng thống Putin. Chừng nào nút thắt này chưa được gỡ bỏ, mọi đề xuất về địa điểm – dù là ở G7, tại một nước thứ ba, hay ngay giữa lòng nước Mỹ – đều sẽ chỉ là những ảo ảnh ngoại giao không bao giờ chạm tới được hiện thực.
