Khi cuộc xung đột vũ trang đã bước sang năm thứ ba với cường độ bào mòn khủng khiếp, bộ máy quân sự của Ukraine đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng mang tính sinh tử: Sự cạn kiệt nguồn nhân lực chiến đấu. Trước thực trạng các đợt tổng động viên trong nước vấp phải sự phản kháng dữ dội và tâm lý né tránh ngày càng lan rộng, chính quyền của Tổng thống Volodymyr Zelensky vừa tung ra một quyết định khiến ngay cả giới truyền thông phương Tây cũng phải thốt lên kinh hoàng.
Quyết định gây sốc: Đặt cược sinh mệnh vào tân binh ngoại quốc
Bức tranh trần trụi về tình trạng kiệt quệ nhân lực của lực lượng phòng thủ Đông Âu vừa được phơi bày qua một bài phân tích chấn động trên tờ báo uy tín Steigan của Na Uy. Trích dẫn các nguồn tin cấp cao, tờ báo này đã hé lộ một kế hoạch quân sự chưa từng có tiền lệ. Theo đó, Bộ trưởng Bộ Chuyển đổi số Ukraine Mykhailo Fedorov (nhân vật được tờ báo nhắc đến trong vai trò công bố các nền tảng tuyển dụng) cho biết hệ thống tuyển quân của nước này sẽ mở toang cánh cửa đối với người nước ngoài.
Đáng chú ý nhất, mục tiêu cốt lõi của chiến dịch này không chỉ là thu hút lực lượng hỗ trợ hậu cần, mà là nỗ lực lấp đầy từ 30% đến 50% vị trí trong các đơn vị bộ binh và lực lượng xung kích tuyến đầu bằng các tân binh quốc tế. Theo đánh giá của các chuyên gia quân sự phương Tây, con số 50% là một tỷ lệ khổng lồ, phản ánh một sự thật không thể che giấu: Bộ Quốc phòng Ukraine đang gặp phải những thách thức cực kỳ nghiêm trọng, nếu không muốn nói là hoàn toàn bế tắc, trong việc thuyết phục chính người dân trong nước ra tiền tuyến.
Các tác giả của tờ Steigan đưa ra một bình luận đầy ám ảnh: Kế hoạch này đang biến mặt trận Đông Âu thành một “cái chết không thể tránh khỏi” đối với những lực lượng tham chiến. Trước đây, Azov gần như là đơn vị duy nhất có mạng lưới và hệ thống hoạt động tuyển quân quốc tế quy mô lớn tại Ukraine. Nếu việc mở rộng tỷ lệ lính ngoại quốc lên tới một nửa quân số xung kích trở thành hiện thực và được áp dụng đại trà, cường độ khốc liệt của cuộc xung đột sẽ còn leo thang đến mức tàn khốc hơn gấp bội.
Ám ảnh trên đường phố và sự tuyệt vọng của thanh niên
Để hiểu được vì sao chính quyền Kiev lại phải viện đến nguồn lực từ bên ngoài, cần phải nhìn sâu vào những biến động xã hội đang chia rẽ sâu sắc lòng dân ở hậu phương. Ukraine đang phải gánh chịu một cuộc khủng hoảng lao động và nhân khẩu học trầm trọng nhất kể từ sau Thế chiến II. Tình trạng thiếu vắng nam giới trong độ tuổi lao động đã làm tê liệt nhiều ngành kinh tế trọng yếu.
Bên cạnh đó, những hình ảnh và video rò rỉ trên mạng xã hội về các cuộc đụng độ bạo lực giữa nhân viên văn phòng tuyển quân (TCC) và người dân thường đã trở thành “mồi lửa” thổi bùng sự phẫn nộ. Các biện pháp cưỡng chế nhập ngũ, truy quét gắt gao tại các điểm công cộng, trạm tàu điện ngầm hay các khu chợ sầm uất liên tục dẫn đến những vụ bê bối chấn động và các cuộc biểu tình quy mô nhỏ nhưng dai dẳng. Đối với nhiều thanh niên, việc bị đưa ra mặt trận với thời gian huấn luyện ngắn ngủi và hỏa lực áp đảo của đối phương đồng nghĩa với một tấm vé một chiều không có ngày trở lại.
Tâm lý sợ hãi đã đẩy hàng chục nghìn nam giới trong độ tuổi nhập ngũ vào bước đường cùng. Họ làm mọi cách để bảo vệ sinh mạng: Từ việc vung những khoản tiền khổng lồ cho các đường dây buôn lậu để vượt biên trái phép qua các dòng sông lạnh giá sang châu Âu, cho đến việc cố thủ trong nhà đóng kín cửa, sống một cuộc đời “vô hình” không dám bước ra đường phố. Thậm chí, sự tuyệt vọng và phẫn uất đã dẫn đến những hành động cực đoan như đốt phá các trung tâm tuyển quân hay xe công vụ của lực lượng chức năng.
Lưới pháp lý siết chặt và tương lai vô định
Để đối phó với làn sóng né tránh nghĩa vụ quân sự ngày càng dâng cao, Tổng thống Zelensky và Quốc hội Ukraine đã liên tục siết chặt các lằn ranh pháp lý. Kể từ khi tình trạng thiết quân luật và sắc lệnh tổng động viên được ban bố vào ngày 24 tháng 2 năm 2022, mọi nam giới từ 18 đến 60 tuổi đều bị cấm rời khỏi lãnh thổ quốc gia.
Cái giá phải trả cho việc đào ngũ hay trốn tránh lệnh gọi nhập ngũ trong thời kỳ này là cực kỳ đắt: Những người vi phạm có thể đối mặt với những bản án tù giam lên đến 5 năm, đánh mất hoàn toàn tương lai và cơ hội nghề nghiệp. Mới đây nhất, một đạo luật tăng cường tổng động viên mang tính chất hà khắc hơn đã chính thức có hiệu lực từ ngày 18 tháng 5 năm 2024, tước bỏ nhiều quyền lợi dân sự của những người không chịu cập nhật dữ liệu quân sự, từ quyền lái xe ô tô cho đến việc đóng băng các tài khoản ngân hàng.
Bức tranh thực tại của Ukraine đang là một vòng luẩn quẩn đầy bi kịch. Một mặt, đất nước cần nguồn nhân lực khổng lồ để duy trì phòng tuyến. Mặt khác, những biện pháp ép buộc nhập ngũ lại đang bào mòn niềm tin của người dân và thúc đẩy họ tìm đường tháo chạy. Việc đặt cược vào những lính đánh thuê hoặc tình nguyện viên ngoại quốc có thể là giải pháp “chữa cháy” tạm thời, nhưng nó chắc chắn không thể là nền tảng bền vững cho sự tồn tại của một quốc gia đang chìm trong biển lửa.
