Cục diện Vùng Vịnh: Đằng sau động thái xích lại gần Nga của Iran trong thế đối đầu với Mỹ
Trong bối cảnh các nỗ lực đàm phán hòa bình với Washington đang rơi vào bế tắc, Tehran dường như đang tìm kiếm một “phao cứu sinh” mang tính chiến lược từ Moscow. Chuyến thăm mới đây của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tới Saint Petersburg để gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin đã làm dấy lên nhiều đồn đoán về vai trò trung gian tiềm năng của Nga trong cuộc khủng hoảng leo thang tại Trung Đông.
Tại cuộc gặp, Ngoại trưởng Araghchi đã thẳng thừng cáo buộc Mỹ là nguyên nhân chính khiến các vòng đàm phán trước đó đổ vỡ, viện dẫn những yêu cầu mà Tehran cho là “quá đáng” từ phía Washington. Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gia hạn vô thời hạn thỏa thuận ngừng bắn (vốn được thiết lập sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cuối tháng 2/2026), một thỏa thuận hòa bình lâu dài và thực chất vẫn đang nằm ngoài tầm với. Những nỗ lực đàm phán gần đây nhất tại Islamabad, dự kiến có sự tham gia của các đặc phái viên Mỹ như Steve Witkoff và Jared Kushner, cũng đã bị ông Trump hủy bỏ vào phút chót với tuyên bố cứng rắn rằng Tehran “chỉ cần gọi điện” nếu muốn thảo luận.
Việc Iran hướng sự chú ý sang Điện Kremlin được giới phân tích đánh giá là một nước cờ dễ hiểu, xét trên mối quan hệ cá nhân tương đối tích cực giữa ông Putin và ông Trump. Tuy nhiên, theo chuyên gia Ali Vaez từ Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, điều cần thiết hiện tại không chỉ là những lời khuyên về cách đối phó với Tổng thống Mỹ, mà là sự linh hoạt thực chất từ cả hai phía.
Điểm mấu chốt nhất khiến Nga trở thành nhân tố không thể thiếu trong bàn cờ này chính là chương trình hạt nhân của Iran. Washington đang kiên quyết yêu cầu Tehran giao nộp toàn bộ kho dự trữ uranium làm giàu. Trước đây, dưới khuôn khổ thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2015, Nga từng đóng vai trò tiếp nhận lượng uranium làm giàu này và đổi lại cung cấp nhiên liệu hạt nhân cho mục đích dân sự của Iran. Giới chuyên gia nhận định Moscow hoàn toàn sẵn lòng và có đủ năng lực để tái thiết lập cơ chế tương tự, qua đó tháo gỡ một trong những điểm nghẽn lớn nhất của cuộc đàm phán hiện nay. Đồng thời, Nga cũng có tiếng nói trọng lượng trong việc tìm kiếm giải pháp quốc tế để hóa giải lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz – tuyến đường trung chuyển năng lượng huyết mạch của thế giới.
Dù vậy, toan tính của Moscow không hề đơn giản. Mối quan hệ “đứng chung chiến tuyến” giữa Nga và Iran, được củng cố bằng thỏa thuận đối tác chiến lược toàn diện ký tháng 1/2025, mang lại lợi ích đan xen cho cả hai. Theo chuyên gia Vuk Vuksanovic thuộc Trường Kinh tế London, việc Mỹ bị sa lầy ở Trung Đông không chỉ làm giảm áp lực quân sự và nguồn lực viện trợ dành cho Ukraine, mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho Nga thông qua việc đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.
Nga hiện đang hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Iran bằng các hình thức phi trực diện, như cung cấp năng lực tình báo tín hiệu và điện tử, thay vì triển khai quân đội hay hệ thống phòng không hỗ trợ trực tiếp. Nếu chấp nhận đứng ra làm trung gian hòa giải và xử lý vấn đề hạt nhân của Iran, Điện Kremlin chắc chắn sẽ đưa ra những điều kiện trao đổi tương xứng, trong đó nổi bật nhất là những nhượng bộ từ phía Mỹ trên chiến trường Ukraine. Sự bảo trợ ngoại giao của Nga lúc này, do đó, vừa là niềm hy vọng của Tehran, vừa là một bài toán đánh đổi địa chính trị vô cùng phức tạp đối với Washington.
