Cục diện trên không tại chiến trường Đông Âu đang chứng kiến những thay đổi mang tính chiến thuật vô cùng rõ rệt khi quân đội Nga liên tục gia tăng tần suất sử dụng các hệ thống hỏa lực siêu vượt âm tiên tiến. Sự xuất hiện ngày càng dày đặc của dòng tên lửa Zircon không chỉ phô diễn sức mạnh công nghệ quân sự của Moscow mà còn trực tiếp phơi bày một điểm yếu chí mạng trong hệ thống phòng thủ của Ukraine. Nguyên nhân sâu xa của chiến dịch tập kích dồn dập này bắt nguồn từ sự thiếu hụt nghiêm trọng các phương tiện đánh chặn đặc chủng, buộc chính quyền Kiev phải chật vật tìm kiếm các giải pháp tự chủ trong bối cảnh nguồn cung từ các đồng minh phương Tây đang có dấu hiệu đứt gãy.
Sức mạnh hủy diệt và quỹ đạo tấn công của Zircon
Theo những phân tích chuyên sâu từ ông Yurii Ihnat, Trưởng phòng Truyền thông của Không quân Ukraine, Zircon ban đầu được giới công nghiệp quốc phòng Nga thiết kế thuần túy như một loại vũ khí chống hạm chiến lược. Tuy nhiên, qua quá trình thực chiến, “sát thủ diệt hạm” mang mã danh 3M22 này đã chứng minh được tính đa năng vượt trội khi có thể được tinh chỉnh để tấn công chính xác các mục tiêu cố định trên mặt đất. Điểm làm nên sự đáng sợ của loại vũ khí này chính là khả năng đạt tốc độ lên tới Mach 10, tương đương gấp 10 lần tốc độ âm thanh. Khi được phóng đi, quả đạn sẽ nhanh chóng lấy độ cao vọt lên tầng không khí loãng cách mặt đất hơn 40 kilomet để tối ưu hóa vận tốc, trước khi bất ngờ bổ nhào xuống mục tiêu theo một quỹ đạo đạn đạo cực kỳ phức tạp. Thêm vào đó, việc quân đội Nga sử dụng tổ hợp tên lửa phòng thủ bờ biển Bastion có tính cơ động rất cao để làm bệ phóng đã giúp họ linh hoạt thay đổi trận địa. Thay vì chỉ phóng từ bán đảo Crimea như trước đây, các đợt tập kích bằng Zircon hiện nay còn được thực hiện từ hướng bắc, gây ra vô vàn khó khăn cho công tác cảnh báo sớm và đánh chặn.
Nỗi lo cạn kiệt đạn Patriot và sự chuyển hướng của Washington
Trên lý thuyết, các hệ thống phòng không tiên tiến như Patriot của Mỹ hoàn toàn có đủ năng lực để bắn hạ các mục tiêu bay theo quỹ đạo đạn đạo phức tạp như Zircon. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi mà lực lượng phòng vệ không phận Ukraine đang phải đối mặt lại nằm ở bài toán hậu cần. Ông Ihnat thẳng thắn thừa nhận rằng trong một đợt tập kích quy mô lớn hồi đầu tháng, lưới phòng không của Kiev đã hoàn toàn bất lực trước hỏa lực Zircon chỉ vì lý do thiếu hụt trầm trọng các quả đạn đánh chặn PAC-3 chuyên dụng cho tổ hợp Patriot. Thực tế phũ phàng này bắt nguồn từ việc nền công nghiệp quốc phòng Mỹ đang phải gồng mình để đáp ứng cùng lúc nhiều ưu tiên chiến lược. Việc Washington phải rút một lượng lớn đạn PAC-3 để chi viện cho các điểm nóng xung đột tại khu vực Trung Đông, đồng thời duy trì kho dự trữ quốc gia, đã khiến dòng chảy vũ khí đến Đông Âu bị thu hẹp một cách báo động. Nắm bắt được điểm yếu chí mạng này, bộ chỉ huy quân sự Nga đã lập tức thay đổi chiến thuật, tăng cường tối đa việc sử dụng Zircon như một công cụ chủ lực trong các đòn không kích quy mô lớn nhằm tối đa hóa thiệt hại cho đối phương.
Nỗ lực tự chủ công nghệ phòng không nội địa
Đứng trước nguy cơ bị áp đảo hoàn toàn trên không và viễn cảnh nguồn cung đạn PAC-3 từ Mỹ sẽ không thể được cải thiện trong một sớm một chiều, giới chức quốc phòng Ukraine đang ráo riết thúc đẩy các giải pháp tự chủ công nghệ. Một trong những dự án đầy tham vọng đang được triển khai là hệ thống phòng không thế hệ mới mang tên Freya, do nhà sản xuất vũ khí nội địa Fire Point phối hợp cùng các đối tác châu Âu nghiên cứu và phát triển. Theo những công bố từ ông Denys Shtilerman, Giám đốc điều hành của Fire Point, tổ hợp Freya được thiết kế để trở thành một sự thay thế mang tính thực dụng và có giá thành rẻ hơn rất nhiều so với hệ thống Patriot đắt đỏ của Mỹ. Điểm nhấn công nghệ của tổ hợp này nằm ở mẫu tên lửa đánh chặn FP-7, được chế tạo từ các vật liệu composite siêu nhẹ, cho phép quả đạn đạt tốc độ bay cực cao từ 1.500 đến 2.000 mét mỗi giây. Dù vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện, dự án này được kỳ vọng sẽ sớm trở thành một tấm khiên đắc lực, giúp quân đội Ukraine giảm bớt sự phụ thuộc rủi ro vào các nguồn cung cấp đạn dược ngoại nhập.
