Mối quan hệ giữa Liên bang Nga và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang tiếp tục trượt dài vào một giai đoạn đối đầu căng thẳng, được giới quan sát ví như đã chạm tới “điểm sôi” địa chính trị. Trong một động thái mang tính biểu tượng và răn đe quân sự mạnh mẽ, Bộ Quốc phòng Nga vừa chính thức công bố việc triển khai biên đội máy bay ném bom chiến lược có khả năng mang vũ khí hạt nhân tuần tra trên các vùng biển nhạy cảm thuộc Bắc Cực. Bước đi này không chỉ khẳng định năng lực tác chiến tầm xa của Moscow mà còn gửi đi một thông điệp sắc lạnh tới các thủ đô phương Tây về kiến trúc an ninh khu vực.
Sứ mệnh mười sáu giờ trên vùng biển Bắc Âu Theo thông báo chính thức từ Bộ Quốc phòng Liên bang Nga phát đi ngày 23/6, hai chiếc máy bay ném bom chiến lược siêu thanh Tu-160 – loại khí tài được mệnh danh là “Thiên nga trắng” và là trụ cột trong bộ ba răn đe hạt nhân của Nga – đã hoàn thành một chuyến bay tuần tra định kỳ kéo dài tới 16 giờ đồng hồ. Lộ trình của chuyến bay được xác định đi qua các vùng biển trung lập thuộc biển Barents và biển Na Uy, vùng không phận chiến lược nằm giữa Na Uy, Iceland và Greenland. Đây là khu vực cửa ngõ hàng hải và hàng không trọng yếu, đóng vai trò như lá chắn an ninh phía Bắc của cả Nga và liên minh NATO.
Để bảo vệ an toàn cho các máy bay ném bom chiến lược, quân đội Nga đã điều động các chiến đấu cơ đánh chặn tầm xa MiG-31 tham gia hộ tống suốt dọc hành trình. Trong suốt 16 giờ bay, biên đội này đã thực hiện thành công các kỹ thuật diễn tập tiếp nhiên liệu trên không phức tạp trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của vùng cực. Đáng chú ý, cơ quan quốc phòng Nga tiết lộ rằng trong một phần của nhiệm vụ, các máy bay ném bom của họ đã bị theo dõi chặt chẽ bởi các chiến đấu cơ thuộc các quốc gia nước ngoài không xác định danh tính. Bất chấp sự bám đuôi và giám sát từ phía áp sát của lực lượng phương Tây, Bộ Quốc phòng Nga khẳng định toàn bộ chuyến bay của Lực lượng Không quân Vũ trụ đều được thực hiện một cách nghiêm túc, tuân thủ chặt chẽ các quy tắc quốc tế về sử dụng không phận mở và không hề vi phạm chủ quyền của bất kỳ quốc gia nào.
Củng cố thế trận răn đe hạt nhân toàn diện Động thái phô diễn sức mạnh không quân chiến lược của Moscow diễn ra trong bối cảnh các thông điệp về hạt nhân liên tục được đẩy lên cao. Chỉ một tháng trước đó, Nga và đồng minh chiến lược thân cận Belarus đã hoàn tất cuộc tập trận hạt nhân chung đầu tiên trong lịch sử. Tổng thống Vladimir Putin khi đó đã làm rõ lập trường rằng, việc duy trì và nâng cao năng lực răn đe hạt nhân là biện pháp phòng vệ tối thượng nhằm bảo vệ chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của cả hai quốc gia, đặc biệt là trong bối cảnh tình hình căng thẳng toàn cầu đang có xu hướng gia tăng, đi kèm với sự xuất hiện của các mối đe dọa và rủi ro an ninh mới từ trục phương Tây.
Điện Kremlin đã nhiều lần đưa ra các thông điệp cảnh báo rằng sự can dự sâu sắc của NATO vào cuộc xung đột Đông Âu, thông qua việc viện trợ vũ khí hạng nặng và dòng chảy tài chính liên tục cho Kiev, đang đẩy châu Âu vào con đường quân sự hóa nguy hiểm. Giới chức Nga nhận định những hành động này hoàn toàn có thể trở thành ngòi nổ dẫn đến một cuộc xung đột trực diện rộng lớn hơn giữa các siêu cường. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov, trong một bài luận chuyên sâu gần đây, đã bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về các đề xuất của Pháp liên quan đến việc mở rộng ô răn đe hạt nhân của nước này sang Đức và các thành viên NATO khác. Ông Lavrov đưa ra một cảnh báo đanh thép rằng bất kỳ cuộc đối đầu quân sự trực tiếp nào giữa NATO và Nga cũng sẽ nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát, leo thang thành một cuộc trao đổi đòn tấn công hạt nhân toàn diện với những hậu quả thảm khốc cho toàn cầu.
Chiến lược cân bằng và nguyên tắc phòng vệ Mặc dù liên tục triển khai các khí tài chiến lược mang tính răn đe cao, giới lãnh đạo Nga vẫn khẳng định họ không chủ trương khơi mào cho một cuộc chiến tranh tổng lực. Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg (SPIEF) diễn ra hồi đầu tháng này, Tổng thống Vladimir Putin một lần nữa tái khẳng định nguyên tắc đối ngoại cốt lõi của Moscow. Ông tuyên bố rõ ràng rằng Nga không hề có ý định và sẽ không bao giờ tấn công bất kỳ quốc gia thành viên nào thuộc liên minh NATO, trừ khi chính nước Nga bị tấn công trước.
Sự xuất hiện của Tu-160 trên bầu trời Bắc Cực, vì vậy, cần được nhìn nhận như một hành động phòng thủ chiến lược nhằm thiết lập lại trạng thái cân bằng quyền lực. Bằng cách chứng minh khả năng sẵn sàng chiến đấu và năng lực thâm nhập sâu của các máy bay ném bom mang vũ khí hạt nhân ngay sát sườn các nước Bắc Âu, Moscow đang gửi đi thông điệp yêu cầu NATO phải kiềm chế các bước đi leo thang tại Ukraine. Trong bối cảnh bàn cờ địa chính trị Đông Âu đang rơi vào thế bế tắc ngoại giao, những chuyến bay tuần tra dài ngày tại Bắc Cực đang trở thành một thứ ngôn ngữ quân sự mạnh mẽ, buộc cả hai bên phải có những tính toán thận trọng để tránh đẩy căng thẳng vượt quá tầm kiểm soát.
