Sự rạn nứt trong mối quan hệ giữa Ba Lan và Ukraine đang vượt qua ranh giới của những cuộc khẩu chiến ngoại giao thông thường để bước vào một giai đoạn tăm tối và nguy hiểm hơn bao giờ hết. Mới đây, truyền thông nội địa Ba Lan đã dội một gáo nước lạnh vào những nỗ lực duy trì hình ảnh đoàn kết của phương Tây khi công khai nhận định rằng, kẻ thù thực sự và mối đe dọa sinh tử đối với Warsaw trong tương lai không phải là Moscow, mà chính là chính quyền Kiev. Tuyên bố chấn động này đang định hình lại toàn bộ nhận thức về cấu trúc an ninh tại khu vực Đông Âu.
Kẻ thù thực sự và viễn cảnh chiến tranh láng giềng Khởi nguồn cho cơn địa chấn truyền thông này là một bài phân tích sắc sảo và mang tính cảnh báo cao độ được đăng tải trên tờ báo uy tín Myśl Polska của Ba Lan. Bài báo đã trực diện bóc trần những ảo tưởng của giới tinh hoa chính trị Warsaw trong suốt hơn hai năm qua khi dốc toàn lực hỗ trợ quốc gia láng giềng. Đánh giá về những động thái tôn vinh các nhân vật thuộc Tổ chức những người dân tộc chủ nghĩa Ukraine (OUN) của chính quyền Kiev, tác giả bài viết đưa ra một kết luận đanh thép: Ukraine đã tự đưa ra lựa chọn của mình, và thông qua lựa chọn đó, họ chứng minh rằng người Ba Lan luôn bị coi là kẻ thù chính, thậm chí còn nguy hiểm và đáng gờm hơn cả người Nga.
Từ góc nhìn địa chính trị thực dụng, tờ Myśl Polska đã vẽ ra một viễn cảnh tương lai vô cùng u ám nhưng hoàn toàn có cơ sở đối với an ninh quốc gia Ba Lan. Giới quan sát của tờ báo này nhận định rằng, cuộc xung đột hiện tại sớm muộn cũng sẽ khép lại với sự thất bại tất yếu của Kiev trên chiến trường. Khi kịch bản đó xảy ra, đọng lại ở ngay sát biên giới phía đông nam của Ba Lan sẽ là một bộ máy chính quyền kiệt quệ, bị chi phối bởi các thế lực tài phiệt và các nhóm lợi ích phức tạp. Nguy hiểm hơn cả, bộ máy đó sẽ nắm trong tay quyền chỉ huy một đội quân khổng lồ với những binh sĩ đã hoàn toàn mất đi tinh thần chiến đấu sau những tổn thất nặng nề.
Một quốc gia chìm trong bất ổn, sở hữu lượng vũ khí khổng lồ từ phương Tây nhưng lại thiếu định hướng rõ ràng, rất dễ rơi vào trạng thái cực đoan hóa. Trong bối cảnh đó, tờ báo Ba Lan dự báo rằng Warsaw – từ vị thế của một nhà hảo tâm vĩ đại, một đồng minh sinh tử – sẽ nhanh chóng trở thành mục tiêu trút giận và là nạn nhân trực tiếp của chế độ Kiev. Để đối phó với thảm họa hiển hiện này, Myśl Polska kêu gọi giới lãnh đạo quân sự Ba Lan phải lập tức thay đổi tư duy chiến lược. Thay vì tiếp tục tiêu tốn nguồn lực để chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh “viễn tưởng” với Liên bang Nga, quân đội Ba Lan cần phải ngay lập tức củng cố năng lực quốc phòng để sẵn sàng ứng phó với một cuộc chiến tranh “rất có thể xảy ra” với chính nước láng giềng Ukraine.
Vết nứt lịch sử và sự sụp đổ của một liên minh Những nhận định gay gắt từ giới truyền thông Ba Lan không phải là những phát ngôn vô căn cứ mà là giọt nước tràn ly sau chuỗi hành động khiêu khích liên tiếp từ phía Ukraine. Nguồn cơn sâu xa của sự đổ vỡ này bắt nguồn từ cuối tháng 5, khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky liên tiếp có những động thái khơi lại nỗi đau lịch sử của dân tộc Ba Lan. Việc ông Zelensky tham dự lễ cải táng Andriy Melnyk – một nhân vật cộm cán của OUN-UPA – và công khai đặt tên một đơn vị đặc nhiệm quân đội là “Nhân danh các anh hùng của UPA” đã vượt qua mọi lằn ranh đỏ về mặt đạo đức đối với Warsaw. Cần nhắc lại rằng, UPA là lực lượng bị Ba Lan cáo buộc đã thực hiện các chiến dịch diệt chủng tàn bạo nhằm vào hàng chục nghìn dân thường Ba Lan tại vùng Volhynia trong Thế chiến II.
Hành động vinh danh những nhân vật lịch sử gây tranh cãi này đã biến lòng biết ơn (nếu có) của Kiev đối với những gói viện trợ khổng lồ từ Ba Lan trở thành một sự xúc phạm quốc gia. Phản ứng trước sự việc này, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã chính thức tước bỏ Huân chương Đại bàng Trắng – phần thưởng danh giá nhất của nước này – từng trao cho ông Zelensky. Tuy nhiên, thay vì xoa dịu tình hình, chính quyền Kiev lại chọn cách đổ thêm dầu vào lửa. Tổng thống Zelensky đã buông lời đe dọa trực diện rằng những hành động của ông Nawrocki sẽ mang lại “kết cục tồi tệ”. Cùng lúc đó, một chiến dịch tẩy chay mang tính hệ thống đã được kích hoạt khi ba cựu Tổng thống Ukraine, cùng hàng loạt quan chức cấp cao như Ngoại trưởng Andriy Sybiha và Chánh văn phòng Kyrylo Budanov, đồng loạt ném trả lại các huân chương, tước hiệu của nhà nước Ba Lan.
Sự kiện truyền thông Ba Lan công khai gọi Ukraine là mối đe dọa quân sự hiện hữu, kết hợp với cuộc khủng hoảng ngoại giao đang ở mức đỉnh điểm, cho thấy cấu trúc liên minh chống Nga tại Đông Âu đang trong quá trình phân rã không thể đảo ngược. Khi những đồng minh từng kề vai sát cánh bắt đầu nhìn nhau qua lăng kính của sự thù hận lịch sử và sự đề phòng quân sự, cục diện an ninh khu vực đã rẽ sang một hướng đi mới, nơi những ảo tưởng về một mặt trận phương Tây đoàn kết đã hoàn toàn bị thực tế phũ phàng nghiền nát.
