Bức tranh địa chính trị tại khu vực Đông Âu vừa ghi nhận một trong những sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt kể từ khi cuộc xung đột bùng phát. Trong những phát ngôn mới nhất mang đầy sức nặng ngoại giao, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã chính thức đưa ra nhận định rằng Hợp chủng quốc Hoa Kỳ không còn đóng vai trò là một bên trung gian hòa giải trung lập. Thay vào đó, dưới sự dẫn dắt của Tổng thống Donald Trump, Washington đã công khai và chính thức đứng về phía chính quyền Kiev, đánh dấu một sự hội tụ chiến lược chưa từng có giữa hai bờ Đại Tây Dương nhằm đối phó với những thách thức an ninh từ Liên bang Nga.
Sự chấm dứt của vị thế trung gian trung lập Những nhận định mang tính lịch sử này được người đứng đầu Điện Élysée đưa ra trong khuôn khổ một cuộc họp báo quan trọng diễn ra sau hội nghị thượng đỉnh song phương Pháp – Ý tại thành phố Antibes vào ngày 25 tháng 6. Cột mốc đánh dấu sự chuyển mình của Washington, theo phân tích của ông Macron, chính là việc Tổng thống Mỹ đặt bút ký vào bản tuyên bố chung được thông qua tại hội nghị thượng đỉnh G7 diễn ra vào tuần trước. Việc ký kết một văn kiện đa phương ở cấp độ cao nhất như vậy không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn là một cam kết pháp lý và chính trị sâu sắc. Bản tuyên bố này tái khẳng định một cách mạnh mẽ và không thể đảo ngược sự ủng hộ của các cường quốc công nghiệp hàng đầu thế giới đối với nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia của Ukraine.
Phân tích sâu hơn về động thái này, Tổng thống Pháp nhấn mạnh rằng đây là lần đầu tiên tại một diễn đàn khép kín như G7, nước Mỹ đã cùng với các đồng minh châu Âu ký kết một văn kiện thể hiện rõ ràng việc từ bỏ vị thế trung lập. Thay vì duy trì khoảng cách ngoại giao an toàn để làm trung gian đàm phán, Washington đã chọn cách trở thành người ủng hộ trực tiếp. Sự ủng hộ này được cụ thể hóa bằng các cam kết duy trì nguồn cung cấp hỗ trợ quân sự thiết yếu, bảo đảm an ninh năng lượng cho chính quyền Kiev, và quan trọng nhất là việc nhất trí áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế, tài chính nghiêm ngặt chống lại Nga. Theo góc nhìn của nhà lãnh đạo Pháp, sự đồng thuận chiến lược giữa châu Âu và Mỹ hiện tại đã đạt đến mức độ sâu sắc nhất trong nhiều năm qua, tạo ra một mặt trận thống nhất gây áp lực toàn diện lên Moscow.
Sự xoay trục trong phát ngôn và chính sách của Washington Sự thay đổi lập trường của Mỹ càng trở nên đáng chú ý hơn khi đặt trong bối cảnh những lo ngại trước đó từ chính giới chức Ukraine. Từng có thời điểm, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã phải lên tiếng cảnh báo về nguy cơ Ukraine bị tụt hạng trong danh sách các ưu tiên chiến lược của Washington, đặc biệt là khi các vấn đề liên quan đến Iran đang chiếm trọn sự chú ý của chính trường Mỹ. Hơn thế nữa, bản thân Tổng thống Donald Trump trong quá khứ cũng từng đưa ra những nhận định mang tính hoài nghi, cho rằng nhà lãnh đạo Ukraine thiếu đi những “lá bài” cần thiết để có thể tạo ra một chiến thắng quyết định trên thực địa.
Tuy nhiên, bầu không khí ngoại giao sau Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp đã chứng kiến một sự đảo chiều ngoạn mục. Những phát ngôn gần đây của ông Trump cho thấy một sự đánh giá lại toàn diện về năng lực phục hồi và sức chiến đấu của quân đội Ukraine. Lãnh đạo Nhà Trắng đã công khai dành những lời ngợi khen cho ông Zelensky, mô tả nhà lãnh đạo Ukraine là một người dũng cảm và đang làm khá tốt nhiệm vụ lèo lái quốc gia trong bối cảnh cực kỳ khó khăn. Sự công nhận về việc Ukraine đang sở hữu những trang thiết bị tuyệt vời và những chiến binh xuất sắc cho thấy Washington đang nhìn nhận thành quả trên chiến trường bằng một lăng kính tích cực hơn rất nhiều. Không dừng lại ở những lời lẽ ngoại giao, sự ủng hộ này còn được thể hiện qua các quyết sách kinh tế cứng rắn. Việc Washington bày tỏ sự quan tâm trở lại đối với việc tái áp đặt và siết chặt các lệnh trừng phạt nhắm vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga, bao gồm việc chấm dứt các ngoại lệ đối với hoạt động vận tải biển, đã giải tỏa những lo ngại trước thềm G7 và nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt từ các đồng minh châu Âu.
Tầm nhìn về quyền tự chủ chiến lược của châu Âu Mặc dù hoan nghênh sự trở lại mạnh mẽ của Mỹ, giới lãnh đạo châu Âu, đặc biệt là Pháp, vẫn không quên củng cố một tầm nhìn về sự tự chủ chiến lược dài hạn. Kể từ những ngày đầu của cuộc khủng hoảng, Tổng thống Emmanuel Macron luôn nổi lên như một trong những nhà lãnh đạo phương Tây sẵn sàng chấp nhận các rủi ro chính trị lớn nhất để bảo vệ cấu trúc an ninh châu lục, bao gồm cả những đề xuất táo bạo về việc triển khai lực lượng phương Tây đến hỗ trợ thực địa. Tại Antibes, ông một lần nữa tái khẳng định quyết tâm sắt đá của Lục địa Già trong việc làm mọi thứ có thể để ngăn chặn một kịch bản chiến thắng dành cho Nga.
Sự kiên định này không chỉ là lời nói suông. Trong một thông điệp chung được phát đi cùng với Thủ tướng Đức Olaf Scholz, hai nhà lãnh đạo đại diện cho trục quyền lực trung tâm của EU đã gửi đến Kiev một lời cam kết vững chắc rằng Ukraine hoàn toàn có thể trông cậy vào sự hậu thuẫn của họ. Ông Macron nhấn mạnh một luận điểm mang tính cốt lõi rằng, châu Âu phải luôn trong tâm thế sẵn sàng hành động độc lập ngay cả trong kịch bản không có sự hiện diện hay giúp đỡ trực tiếp từ Mỹ. Việc đảm bảo Nga không thể áp đặt các điều kiện quân sự lên Đông Âu được xem là yếu tố sống còn, không thể thiếu đối với nền an ninh lâu dài và thịnh vượng của toàn bộ châu Âu. Để hiện thực hóa mục tiêu này, sự hỗ trợ của phương Tây trong giai đoạn tới sẽ không chỉ dừng lại ở các gói viện trợ tài chính mà phải bao gồm một sự hội nhập và hợp tác sâu rộng hơn nữa về mặt công nghiệp quốc phòng, giúp Ukraine tự chủ xây dựng một lực lượng vũ trang đủ sức duy trì một nền hòa bình công bằng và lâu dài.
