Bàn cờ địa chính trị Đông Âu hiếm khi chứng kiến những khoảnh khắc ngoại giao mang màu sắc cá nhân nhưng lại ẩn chứa sức nặng của cả một quốc gia. Trong một động thái gây ngỡ ngàng cho giới quan sát quốc tế, Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko vừa công khai gửi lời xin lỗi tới Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Tuy nhiên, đằng sau sự nhún nhường hiếm hoi ấy lại là một bản án cảnh báo đanh thép, vạch ra những giới hạn sinh tử nếu ngọn lửa xung đột vượt qua biên giới.
“Thông điệp kép” và lời xin lỗi hiếm hoi trên sóng truyền hình
Câu chuyện ngoại giao đầy kịch tính này được phơi bày trong cuộc trả lời phỏng vấn độc quyền của Tổng thống Alexander Lukashenko với mạng lưới truyền hình Al Arabiya, và sau đó được hàng loạt chuyên trang như Meduza và Strana dẫn lại. Khi được các phóng viên đặt câu hỏi trực diện về cuộc khẩu chiến ngày càng leo thang giữa Minsk và Kiev, nhà lãnh đạo Belarus đã có một nước đi không ai ngờ tới: Thừa nhận bản thân đã “quá lời”.
Theo đó, ông Lukashenko đã thẳng thắn bày tỏ sự hối tiếc về những phát ngôn gay gắt trước đây nhằm vào Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. “Nếu ông Zelensky cảm thấy bị xúc phạm, tôi xin lỗi ông ấy về những lời nói đó”, ông Lukashenko phát biểu. Vị Tổng thống dạn dày kinh nghiệm chính trị này thậm chí còn tỏ ra thấu hiểu cho tình thế áp lực ngàn cân của người đồng cấp: “Có lẽ không cần thiết phải nói như vậy, vì dù sao ông ấy cũng đang tham gia một cuộc chiến. Có lẽ tôi không cần phải nói gay gắt như vậy”.
Tuy nhiên, trong nghệ thuật ngoại giao, một lời xin lỗi hiếm khi đứng độc lập. Ngay sau khoảnh khắc nhún nhường, ông Lukashenko lập tức chuyển tông giọng, biến lời xin lỗi thành một lời răn đe mang tính răn dạy: “Nhưng mặt khác, ông ấy nên hiểu – người ta thường nói gieo nhân nào gặt quả ấy”. Ông khuyên nhà lãnh đạo Kiev cần phải “bình tĩnh lại”, thận trọng hơn trong từng bước đi và đặc biệt là phải ngừng ngay lập tức các động thái “khiêu khích người dân Belarus”.
Lằn ranh đỏ và “Gót chân Achilles” của Belarus
Nội dung cốt lõi của bài phỏng vấn không nằm ở lời xin lỗi cá nhân, mà tập trung vào việc định hình lại lập trường chiến lược của Minsk trong cuộc đối đầu Nga – Ukraine. Bác bỏ mọi đồn đoán từ các quan chức tình báo phương Tây về việc Belarus sẽ là bàn đạp cho một mũi tấn công mới, ông Lukashenko khẳng định rõ ràng rằng: Cả ông và Tổng thống Nga Vladimir Putin đều có chung một nhận thức bất di bất dịch, đó là việc lôi kéo Belarus vào vòng xoáy khói lửa là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”.
Sự thận trọng của ông Lukashenko xuất phát từ việc nhìn nhận cực kỳ thực tế về năng lực phòng thủ quốc gia. Nhà lãnh đạo Belarus không ngần ngại thừa nhận “gót chân Achilles” của đất nước mình. “Belarus rất dễ bị tổn thương về mặt quân sự,” ông phân tích một cách rành mạch. Trái ngược với lãnh thổ rộng lớn của nước Nga, Belarus có một chiều sâu chiến lược khá mỏng. Mọi cơ sở hạ tầng thiết yếu từ các nhà máy sản xuất, trung tâm năng lượng cho đến các nút giao thông hậu cần huyết mạch đều nằm trọn trong tầm bắn của pháo binh và tên lửa tầm xa Ukraine. Việc bước một chân vào vũng lầy này sẽ kéo theo những đòn đánh trả tàn khốc, làm tê liệt nền kinh tế và gây hại nhiều hơn là mang lại lợi ích.
Bóc trần “ảo ảnh” trên phòng tuyến biên giới
Nếu việc thừa nhận điểm yếu là cách Belarus giữ mình, thì những phân tích của ông Lukashenko về năng lực thực tế của đối phương lại là một cú tát mạnh vào các luận điệu cứng rắn từ Kiev. Trái ngược với những cảnh báo về sự tập trung quân sự khổng lồ từ Ukraine, Tổng thống Belarus khẳng định Kiev hiện tại “hoàn toàn không có gì” để đe dọa trực tiếp tới Minsk bằng các chiến dịch quân sự quy mô lớn.
Lý do được đưa ra là sự cạn kiệt nhân lực trầm trọng. Ông Lukashenko vạch trần một thực tế chiến trường: “Ông Zelensky thậm chí còn không có đủ người để lập một tiền tuyến hoạt động, vì vậy ông ta không có đủ quân để triển khai đến biên giới Belarus”. Những báo cáo tình báo của Minsk chỉ ra rằng, khi các cuộc khẩu chiến nổ ra căng thẳng nhất, lực lượng phòng thủ lãnh thổ Ukraine dọc biên giới thực chất đã phải lặng lẽ lùi sâu tới 40 km vào bên trong lãnh thổ của họ để tránh sự cố đụng độ ngoài ý muốn.
Trong mắt Tổng thống Lukashenko, vũ khí duy nhất mà Ukraine còn khả năng sử dụng để đối phó với Belarus lúc này chỉ là các phi đội máy bay không người lái (UAV) nhằm quấy rối các cơ sở dân sự và doanh nghiệp. Việc thổi phồng về mối đe dọa mang tên “sự xâm lược của Belarus”, theo góc nhìn của Minsk, chẳng qua chỉ là một chiêu bài để phục vụ cho “một số tham vọng chính trị” và duy trì tình trạng khẩn cấp nhằm thu hút viện trợ.
Mối quan hệ đan xen phức tạp giữa Belarus và Ukraine đang ở trong một thế cân bằng động cực kỳ nhạy cảm. Hồi tháng Tư, Kiev từng lên tiếng cảnh báo về sự gia tăng hoạt động quân sự tại Belarus, nhưng cục diện hiện tại cho thấy cả hai bên đều đang e ngại việc mở thêm một mặt trận mới. Lời xin lỗi của ông Lukashenko, đi kèm với sự khẳng định về lằn ranh đỏ, chính là một liều thuốc hạ nhiệt cần thiết, nhưng cũng là một thông điệp nhắc nhở: Sự kiềm chế luôn có giới hạn, và bất kỳ một mồi lửa vô tình nào cũng có thể đốt cháy toàn bộ khu vực.
