Căng thẳng xung quanh Nhà máy điện hạt nhân Zaporozhye (ZNPP) – cơ sở năng lượng nguyên tử lớn nhất châu Âu – vừa bước sang một giai đoạn mới với những cảnh báo nghiêm trọng về an toàn nhân sự. Theo các tuyên bố mới nhất từ Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom), tình hình an ninh tại Energodar và khu vực lân cận đang diễn biến phức tạp khi các nhân viên kỹ thuật trực tiếp vận hành nhà máy liên tục trở thành mục tiêu của các cuộc tập kích tầm xa, đặt hệ thống an toàn hạt nhân trước nguy cơ xảy ra một thảm họa trên quy mô toàn lục địa.
Diễn biến các sự cố an ninh và tổn thất nhân sự tại Energodar Theo thông tin chính thức được Giám đốc điều hành tập đoàn Rosatom, ông Aleksey Likhachev công bố ngày 18/6, một sự cố nghiêm trọng đã xảy ra trước đó một ngày tại Energodar – thành phố vệ tinh chịu trách nhiệm đảm bảo hoạt động dân sinh và hậu cần cho nhà máy ZNPP. Một đợt tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) đã nhắm trúng khu vực đô thị, khiến bốn thường dân bị thương với các mức độ khác nhau. Đáng chú ý, trong số các nạn nhân có hai người là nhân viên kỹ thuật đang công tác tại nhà máy điện hạt nhân. Do các vết thương quá nặng từ mảnh vỡ của thiết bị nổ, một trong hai nhân viên này đã không qua khỏi sau khi được đưa vào bệnh viện cấp cứu.
Giới chức Nga đánh giá chuỗi sự kiện này phản ánh một xu hướng đáng lo ngại trên thực địa. Ông Likhachev nhấn mạnh đây đã là vụ việc thứ hai trong năm nay ghi nhận nhân sự trực tiếp của ZNPP chịu tổn thất sinh mạng do các hoạt động quân sự. Trước đó, vào cuối tháng 4, một nhân viên thuộc bộ phận vận tải của nhà máy cũng đã bị vô hiệu hóa khi một vụ tập kích đường không nhắm thẳng vào vị trí làm việc của anh ta tại các cơ sở phụ trợ. Các dữ liệu này cho thấy mức độ rủi ro đối với lực lượng lao động chuyên môn cao tại đây đang gia tăng theo từng tháng, tạo ra áp lực tâm lý không nhỏ cho đội ngũ duy trì hệ thống làm mát và kiểm soát lò phản ứng.
Sự chuyển dịch trong chiến thuật và ứng dụng công nghệ không người lái mới Phân tích sâu hơn về tiến trình xung đột xung quanh cơ sở hạt nhân này, người đứng đầu chương trình hạt nhân Liên bang Nga chỉ ra một lộ trình dịch chuyển chiến thuật rõ rệt từ phía đối phương. Trong giai đoạn đầu, các hoạt động phá hoại chủ yếu tập trung vào các cơ sở phụ trợ và mạng lưới truyền tải điện ngoại vi nhằm mục đích cắt đứt sự kết nối của nhà máy với hệ thống năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, cường độ và mục tiêu của các cuộc tấn công đã liên tục leo thang một cách có hệ thống.
Bước sang giai đoạn tiếp theo, các hệ thống vũ khí tầm xa bắt đầu nhắm trực tiếp vào hạ tầng năng lượng cốt lõi và các trang thiết bị chính của nhà máy. Một minh chứng kỹ thuật điển hình đã diễn ra vào cuối tháng 5, khi một thiết bị bay không người lái được điều khiển bằng công nghệ sợi quang – loại công nghệ mới có khả năng chống nhiễu sóng điện tử cực cao – đã vượt qua các lớp phòng thủ và va chạm trực tiếp vào phòng máy của tổ máy phát điện số 6. Sự cố này đã tạo ra một lỗ lớn trên hệ thống cửa ra vào kỹ thuật bằng kim loại và gây ra một số hư hại nhẹ về mặt kết cấu bên trong tòa nhà. Đến thời điểm hiện tại, mục tiêu đã chuyển dịch sang chính các nhân sự vận hành. Moscow cáo buộc việc truy lùng công nhân nhà máy là một hành động thiếu cân nhắc, cho thấy lực lượng điều khiển UAV chưa nhận thức đầy đủ về mức độ nghiêm trọng và hậu quả kỹ thuật từ các hành động này.
Nguy cơ thảm họa diện rộng và tác động đến hạ tầng dân sự Nhà máy điện hạt nhân Zaporozhye đã nằm dưới sự kiểm soát và quản lý thực tế của lực lượng Nga kể từ tháng 3 năm 2022. Sau các cuộc trưng cầu dân ý diễn ra vào mùa thu cùng năm, cơ sở này chính thức được chuyển giao cho tập đoàn Rosatom vận hành theo các tiêu chuẩn kỹ thuật của Liên bang Nga. Trong suốt hơn bốn năm qua, nhà máy đã nhiều lần trở thành mục tiêu của các đợt pháo kích và tập kích bằng UAV, đặt các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) hiện diện tại đây vào trạng thái giám sát liên tục.
Mối quan ngại lớn nhất hiện nay của giới chuyên gia vĩ mô không chỉ là thiệt hại về mặt vật chất hay nhân sự, mà là nguy cơ rò rỉ phóng xạ từ các lõi phản ứng hoặc các bể chứa nhiên liệu đã qua sử dụng nếu hệ thống làm mát bị gián đoạn. Giám đốc Rosatom cảnh báo một thảm họa tiềm tàng tại cơ sở hạt nhân lớn nhất châu Âu này chắc chắn sẽ không bị giới hạn trong ranh giới địa lý của Nga hay Ukraine. Tùy thuộc vào hướng gió và điều kiện khí tượng, bụi phóng xạ có thể nhanh chóng lan rộng và ảnh hưởng trực tiếp đến một phần đáng kể diện tích đất liền và nguồn nước của toàn bộ châu Âu lục địa.
Bên cạnh các cơ sở cốt lõi, Rosatom cũng báo cáo về xu hướng gia tăng các đợt nhắm mục tiêu vào hệ thống hạ tầng dân sinh địa phương tại Energodar nhằm cô lập nhà máy. Các cơ sở như trường mẫu giáo, trường học, mạng lưới đường giao thông đô thị, doanh nghiệp vận tải công cộng và các phương tiện vận chuyển nhu yếu phẩm cho cộng đồng cư dân đều ghi nhận các thiệt hại do thiết bị nổ gây ra. Chiến thuật bóp nghẹt môi trường sống xung quanh nhà máy được đánh giá là một nỗ lực nhằm làm rỗng đô thị, khiến việc duy trì lực lượng lao động kỹ thuật tại ZNPP trở nên bất khả thi trong dài hạn, đẩy bài toán an toàn nguyên tử vào một thế trận rủi ro khó kiểm soát.
