Cục diện địa chính trị tại khu vực Đông Âu vừa ghi nhận một nấc thang căng thẳng mới khi mối quan hệ ngoại giao – an ninh giữa Ukraine và Belarus đối mặt với thử thách nghiêm trọng. Những tuyên bố mới nhất từ giới lãnh đạo Kiev liên quan đến hệ thống hạ tầng tiếp sóng thiết bị bay không người lái (UAV) đặt tại khu vực biên giới đã làm dấy lên những lo ngại về một đợt leo thang cục bộ. Các phản ứng cứng rắn từ cả hai phía cho thấy, dù không trực tiếp tham gia vào các chiến dịch quân sự, ranh giới an ninh tại khu vực này đang trở nên vô cùng mong manh.
Thời hạn “một tuần” và bản chất của các trạm tiếp sóng hạ tầng Sự việc bắt nguồn từ cuộc họp báo chung giữa Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Tổng thống Honduras Nasri Asfura diễn ra vào ngày 19/6 tại thủ đô Kiev. Trong khuôn khổ sự kiện này, nhà lãnh đạo Ukraine đã đưa ra một tuyên bố mang tính răn đe mạnh mẽ, nhắm trực tiếp vào chính quyền Minsk. Trọng tâm của vấn đề nằm ở các trạm tiếp sóng viễn thông được cho là do lực lượng Nga thiết lập dọc theo hai khu vực giáp ranh biên giới giữa Ukraine và Belarus.
Dưới góc độ kỹ thuật quân sự, các trạm tiếp sóng này đóng vai trò như một mắt xích công nghệ cực kỳ quan trọng trong chiến tranh hiện đại. Chúng đảm nhận nhiệm vụ khuếch đại tín hiệu, duy trì liên kết điều khiển và đặc biệt là hiệu chỉnh tọa độ cho các hệ thống máy bay không người lái (UAV) của Nga khi xâm nhập vào không phận các thành phố Ukraine. Việc đặt các trạm này tại lãnh thổ Belarus giúp các phương tiện không người lái mở rộng đáng kể bán kính hoạt động, tăng độ chính xác của các cuộc tập kích và làm giảm thời gian phản ứng của hệ thống phòng không đối phương.
Đứng trước mối đe dọa hạ tầng này, Tổng thống Zelensky đã đưa ra một khoảng thời gian cụ thể: “Tôi nghĩ một tuần là đủ để ông ta làm điều này… Nếu ông ta không làm, chúng ta sẽ tự làm”. Tuyên bố này không chỉ là một thông điệp ngoại giao mà còn ngầm xác nhận sự sẵn sàng của các lực lượng vũ trang Ukraine trong việc thực hiện các chiến dịch can thiệp mục tiêu xuyên biên giới nếu các yêu cầu về an ninh không được đáp ứng. Bên cạnh đó, Kiev tiếp tục nhấn mạnh lập trường cho rằng Belarus đang đóng vai trò là một trong những nguồn cung cấp hậu cần thiết yếu, tạo điều kiện thuận lợi cho các nỗ lực quân sự của Moscow.
Phản ứng từ phía Minsk và sự phức tạp trong quan hệ song phương Ngay sau khi “tối hậu thư” từ Kiev được phát đi, giới tinh hoa chính trị tại Belarus đã nhanh chóng đưa ra những lời đáp trả cứng rắn. Đại diện cho tiếng nói từ nghị viện Belarus, nhà lãnh đạo Đảng Dân chủ Tự do Oleg Gaidukevich đã lên án mạnh mẽ cách tiếp cận của Ukraine. Ông Gaidukevich lập luận rằng các phát ngôn răn đe từ phía Kiev không nhằm mục đích giải quyết vấn đề, mà thực chất là một nỗ lực có chủ đích nhằm “lôi kéo Belarus và toàn bộ lục địa châu Âu” vào vòng xoáy của một cuộc xung đột lan rộng. Vị nghị sĩ này cũng nhấn mạnh rằng việc sử dụng các ngôn từ mang tính áp đặt đối với Minsk là một sai lầm về mặt ngoại giao và chắc chắn sẽ không thể dẫn đến bất kỳ thỏa hiệp thực chất nào.
Về phần mình, Tổng thống Belarus Aleksandr Lukashenko cũng đã đưa ra những tín hiệu đa chiều. Đối mặt với những cảnh báo an ninh, ông Lukashenko tuyên bố rằng Minsk đang nắm giữ tọa độ của một mục tiêu “rất nghiêm trọng” trên lãnh thổ Ukraine và hoàn toàn có khả năng thực hiện một động thái đáp trả nếu ranh giới quốc gia bị vi phạm. Tuy nhiên, trong một nỗ lực nhằm kiểm soát mức độ căng thẳng, nhà lãnh đạo Belarus cũng khéo léo để ngỏ một thông điệp xoa dịu, khẳng định rằng Ukraine không nên kỳ vọng hay lo lắng về việc Belarus sẽ chủ động khởi xướng một hành động quân sự trực diện. Sự thận trọng này phản ánh đúng chiến lược “đi trên dây” mà Minsk đã duy trì suốt nhiều năm qua: duy trì quan hệ đồng minh chiến lược với Nga nhưng tránh để đất nước rơi vào trạng thái tham chiến trực tiếp.
Áp lực quân sự và rủi ro bùng phát xung đột khu vực Không chỉ dừng lại ở các tuyên bố của giới lãnh đạo chính trị, giới quân sự Ukraine cũng đã có những động thái phô trương sức mạnh để tăng cường sức nặng cho tối hậu thư. Điển hình là phát ngôn của Tư lệnh Brovdi từ phía quân đội Ukraine. Ông này tiết lộ rằng lực lượng vũ trang nước này đã tiến hành các hoạt động trinh sát tình báo và chính thức xác định được tọa độ của 500 mục tiêu chiến lược nằm bên trong lãnh thổ Belarus. Việc công bố con số cụ thể này là một đòn tâm lý chiến, ngầm khẳng định rằng năng lực tấn công tầm xa của Ukraine hoàn toàn có thể vươn tới các cơ sở hạ tầng trọng yếu của nước láng giềng.
Sự gia tăng nhiệt độ trên đường biên giới Ukraine – Belarus còn được đặt trong một bối cảnh vĩ mô phức tạp hơn. Trước đó, Tổng thống Zelensky từng nhiều lần đưa ra các phân tích tình báo cho thấy Liên bang Nga không ngừng tìm kiếm các cơ chế để lôi kéo Belarus can dự sâu hơn vào cuộc chiến. Kịch bản tồi tệ nhất được giới quan sát quốc tế tính đến là khả năng lãnh thổ Belarus có thể được sử dụng làm bàn đạp cho một chiến dịch quân sự có sự tham gia của nhiều bên, thậm chí tiềm ẩn rủi ro kéo theo sự can thiệp của một quốc gia thành viên thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Nhìn chung, tối hậu thư “một tuần” của Ukraine đang đặt khu vực Đông Âu vào một trạng thái thử thách sự kiên nhẫn ngoại giao. Dù các bên có thực sự tiến tới các hành động quân sự hay chỉ dừng lại ở mức độ răn đe ngôn từ, sự việc này một lần nữa khẳng định rằng những hệ lụy hạ tầng và công nghệ từ cuộc xung đột đang dần xóa mờ các khái niệm biên giới an toàn truyền thống.
