Vào tối ngày 17/6, một bước tiến quan trọng trong tiến trình ngoại giao giữa Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và Cộng hòa Hồi giáo Iran đã được ghi nhận bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G7 tại Pháp. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chính thức đặt bút ký vào một bản ghi nhớ chung, đánh dấu sự khởi đầu cho một khuôn khổ đàm phán mới nhằm giải quyết các bất đồng kéo dài giữa hai quốc gia.
Bối cảnh ký kết tại Cung điện Versailles
Sự kiện ký kết diễn ra trong một bối cảnh mang tính chất ngoại giao đặc biệt. Theo các đoạn video và hình ảnh được công bố bởi giới chức Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tiến hành ký văn kiện này ngay trên bàn tiệc trước khi bắt đầu bữa tối do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chủ trì tại Cung điện Versailles. Những hình ảnh hiện trường cho thấy Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng có mặt và đứng ngay phía sau Tổng thống Trump trong suốt quá trình ký kết văn bản.
Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng Dan Scavino là người đã chia sẻ đoạn video này lên các nền tảng truyền thông với dòng bình luận nhấn mạnh tính chất quan trọng của khoảnh khắc ngoại giao. Ngay sau khi rời khỏi Cung điện Versailles vào tối cùng ngày, Tổng thống Trump đã có những phát ngôn ngắn gọn xác nhận với báo giới rằng quá trình ký kết đã được hoàn tất.
Từ phía Iran, các cơ quan chức năng cũng lập tức đưa ra những thông báo tương tự. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã trực tiếp ký vào bản ghi nhớ, và các hình ảnh được truyền thông đăng tải sau đó cho thấy văn bản này có đầy đủ chữ ký xác nhận của cả hai vị nguyên thủ quốc gia, hoàn tất các thủ tục pháp lý sơ bộ theo hình thức trực tuyến và trực tiếp.
Tính minh bạch và trọng tâm của bản ghi nhớ
Để đảm bảo tính nhất quán trong các diễn giải pháp lý, Bộ Ngoại giao Iran cho biết bản ghi nhớ này được soạn thảo và ký kết bằng cả tiếng Anh và tiếng Ba Tư. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei giải thích rằng yêu cầu này được phía Tehran đưa ra nhằm đạt được mức độ minh bạch cao nhất trong giao tiếp công khai, tránh các trường hợp bản dịch mang tính chủ quan hoặc gây ra những cách hiểu khác nhau về sau. Ông Baghaei khẳng định văn bản tiếng Ba Tư hoàn toàn trùng khớp với bản tiếng Anh và mang đầy đủ giá trị pháp lý.
Về mặt nội dung, trọng tâm của bản ghi nhớ ở giai đoạn hiện tại được xác định rất rõ ràng. Đại diện Bộ Ngoại giao Iran xác nhận rằng các bên đã thống nhất ưu tiên giải quyết các vấn đề liên quan đến việc chấm dứt tình trạng đối đầu quân sự trước tiên, thay vì ngay lập tức đi sâu vào đàm phán các chi tiết của chương trình hạt nhân. Cụ thể, bản ghi nhớ thiết lập một khuôn khổ đàm phán kéo dài 60 ngày. Trong khoảng thời gian này, các cơ quan ngoại giao của hai nước sẽ tiến hành các vòng thảo luận chuyên sâu tập trung chủ yếu vào việc nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế và quản lý hồ sơ hạt nhân của Iran.
Cấu trúc 14 điểm và các cảnh báo từ hai phía
Dù Nhà Trắng chưa chính thức công bố toàn văn tài liệu, một số quan chức cấp cao của Mỹ đã cung cấp cho báo giới thông tin về cấu trúc 14 điểm then chốt cấu thành nên bản ghi nhớ này. Các điểm này bao quát một phạm vi rộng lớn các vấn đề địa chính trị đang được dư luận quan tâm.
Trong số đó, các nội dung nổi bật bao gồm cam kết chấm dứt tình trạng đối đầu trên mọi mặt trận, có tính đến cả các khu vực lân cận như Li Băng. Thỏa thuận cũng đề cập đến các lộ trình nhằm chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân do Mỹ áp đặt, thiết lập các cơ chế quản lý an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, và đặc biệt là quy trình xử lý kho uranium làm giàu của Iran. Quá trình này được quy định sẽ diễn ra dưới sự giám sát chặt chẽ của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), đảm bảo tính tuân thủ quốc tế.
Song song với việc đạt được thỏa thuận, cả Washington và Tehran đều đưa ra những tuyên bố răn đe nhằm đảm bảo việc thực thi. Tổng thống Trump đã phát đi cảnh báo mạnh mẽ rằng phía Mỹ sẽ có các biện pháp quân sự quyết liệt nếu Iran không tôn trọng các điều khoản đã cam kết. Ở chiều ngược lại, ông Baghaei cũng nhấn mạnh rằng mọi hành vi vi phạm bản ghi nhớ sau khi đã được hai tổng thống ký kết sẽ dẫn đến những hậu quả và cái giá phải trả cao hơn rất nhiều đối với các bên liên quan.
Theo kế hoạch được các quan chức ngoại giao Mỹ xác nhận, một lễ ký kết chính thức và toàn diện hơn sẽ được tổ chức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6. Sự kiện này dự kiến sẽ có sự hiện diện của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance. Về phía Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Majid Takht-Ravanchi thông báo rằng nhà đàm phán cấp cao Mohammad Bagher Ghalibaf sẽ dẫn đầu phái đoàn nước này tham gia sự kiện. Lễ ký kết tại Thụy Sĩ được kỳ vọng sẽ hoàn thiện toàn bộ các thủ tục pháp lý, chính thức đưa bản ghi nhớ 60 ngày đi vào giai đoạn thực thi trên thực tế.
