Trong thời gian các thỏa thuận ngừng bắn tạm thời có hiệu lực, bức tranh địa chính trị tại Trung Đông vẫn tiếp tục chứng kiến những chuyển động âm thầm nhưng mang tính bước ngoặt. Những báo cáo mới nhất từ giới chức Mỹ về việc Iran đang nỗ lực khôi phục và dịch chuyển các hệ thống khí tài chiến lược không chỉ phản ánh nỗ lực bảo toàn lực lượng, mà còn mở ra những góc nhìn sâu sắc về nghệ thuật răn đe và tầm quan trọng của các giải pháp ngoại giao trong giai đoạn hiện tại.
Hoạt động củng cố năng lực quốc phòng trong thời gian ngừng bắn
Theo các nguồn tin từ truyền thông Mỹ, đặc biệt là bản tin được NBC News công bố gần đây dựa trên đánh giá của giới chức Washington, Tehran dường như đang tận dụng tối đa khoảng thời gian ngừng bắn hiện tại để tiến hành các hoạt động hậu cần quân sự quan trọng. Trọng tâm của các hoạt động này là việc khai quật, khôi phục và dịch chuyển các hệ thống vũ khí, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái (UAV), ra khỏi hệ thống hầm ngầm vốn đã chịu nhiều tác động sau các đợt không kích trước đó.
Giới chức Mỹ đánh giá, động thái này của Iran nhằm mục đích nhanh chóng tái thiết lập năng lực phòng vệ và khả năng phản ứng nhanh, đặc biệt trong bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình đa phương đang có dấu hiệu chững lại. Lầu Năm Góc cũng khẳng định họ đang theo dõi sát sao tiến trình này. Đại diện Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết hệ thống tình báo của họ đã ghi nhận các dấu hiệu khôi phục năng lực quân sự của Tehran và nắm rõ hướng dịch chuyển của các loại khí tài.
Đánh giá về cục diện quân sự hiện tại, Washington cho rằng năng lực quốc phòng của Iran đã bị suy giảm đáng kể sau 6 tuần xung đột. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đưa ra nhận định rằng một tỷ lệ lớn kho tên lửa và UAV của Tehran đã bị vô hiệu hóa. Dẫu vậy, các báo cáo tình báo cũng thừa nhận chiến thuật phân tán lực lượng, sử dụng mồi nhử và hệ thống căn cứ ngầm kiên cố đã giúp Iran bảo toàn được một phần không nhỏ các khí tài chiến lược, bao gồm lực lượng không quân và hải quân.
Đáng chú ý, song song với các đánh giá về mặt quân sự, Nhà Trắng vẫn nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu dành cho mặt trận ngoại giao. Người phát ngôn Nhà Trắng khẳng định, mặc dù các mục tiêu quân sự đề ra đã cơ bản hoàn thành, Washington vẫn đang chỉ đạo các nhà đàm phán nỗ lực hướng tới một thỏa thuận toàn diện và bền vững, nhằm đảm bảo các cam kết về không phổ biến vũ khí hạt nhân và duy trì sự ổn định lâu dài cho toàn khu vực. Các quyết sách này cũng được tính toán kỹ lưỡng để phù hợp với lịch trình ngoại giao quốc tế sắp tới của giới lãnh đạo Mỹ.
Tư duy phòng thủ phi đối xứng và nghệ thuật “răn đe chiến lược”
Nhìn nhận các diễn biến trên dưới lăng kính khoa học quân sự và quan hệ quốc tế, những động thái khôi phục khí tài của Iran mang ý nghĩa sâu xa hơn một sự phản kháng đơn thuần. Nó phản ánh bản chất của học thuyết “phòng thủ phi đối xứng” mà quốc gia này đã dày công xây dựng trong nhiều thập kỷ.
Trong bối cảnh phải đối mặt với các đối thủ có ưu thế vượt trội về công nghệ hàng không và hỏa lực tấn công từ xa, việc Iran đưa các hệ thống vũ khí chiến lược xuống lòng đất là một chiến thuật tất yếu để duy trì sức mạnh. Hành động “tăng tốc” đưa vũ khí ra khỏi các hầm ngầm bị hư hại trong thời gian ngừng bắn thực chất là nỗ lực khôi phục “năng lực răn đe”. Trên bàn cờ địa chính trị, một quốc gia chỉ có thể duy trì vị thế đàm phán nếu họ chứng minh được rằng mình vẫn còn đủ năng lực tự vệ và khả năng đáp trả. Do đó, việc bảo toàn những bệ phóng và tên lửa còn lại không chỉ mang giá trị về mặt quân sự, mà còn là “quân bài” chính trị quan trọng để Tehran củng cố tiếng nói tại các vòng đàm phán trong tương lai.
Tính thực tế trong các đánh giá tình báo và giới hạn của sức mạnh quân sự
Sự thừa nhận của giới chức Mỹ về việc Iran vẫn duy trì được một phần kho vũ khí cho thấy một cái nhìn thực tế và khách quan từ phía Washington. Điều này minh chứng cho một nguyên lý kinh điển trong xung đột hiện đại: Sức mạnh không quân, dù áp đảo đến đâu, cũng rất khó có thể xóa sổ hoàn toàn một hệ thống hạ tầng quân sự được thiết kế ẩn mình và phân tán tinh vi dưới lòng đất.
Việc Mỹ công khai thông tin họ biết rõ hệ thống vũ khí của đối phương đang được dịch chuyển đi đâu cũng là một đòn tâm lý chiến khéo léo. Lời nhắn nhủ này mang hàm ý rằng mọi hành động của Tehran đều nằm trong tầm kiểm soát, qua đó tạo áp lực vô hình, buộc đối phương phải thận trọng và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra bất kỳ quyết định leo thang nào.
Ngoại giao vẫn là lối thoát duy nhất cho nền hòa bình bền vững
Những chuyển động quân sự âm thầm trong thời kỳ ngừng bắn cho thấy lòng tin chiến lược giữa các bên vẫn đang ở mức rất thấp. Cả Mỹ và Iran đều đang hành động theo phương châm “chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất trong khi hy vọng vào điều tốt đẹp nhất”.
Tuy nhiên, thông điệp tái khẳng định ưu tiên ngoại giao từ phía Nhà Trắng là một điểm sáng đáng ghi nhận. Sự tiêu hao về khí tài quân sự của tất cả các bên sau các tuần xung đột đã chứng minh rằng, việc leo thang căng thẳng không mang lại lợi ích tuyệt đối cho bất kỳ ai, ngược lại chỉ làm trầm trọng thêm các đứt gãy về kinh tế và an ninh toàn cầu.
Thời gian ngừng bắn không nên chỉ được sử dụng như một quãng nghỉ để các bên tái cơ cấu lực lượng quân sự, mà cần được tận dụng tối đa như một “không gian đệm” quý giá cho các nỗ lực đối thoại đa phương. Chỉ khi các bên sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán, giải quyết các quan ngại an ninh cốt lõi của nhau dựa trên sự tôn trọng và các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, khu vực Trung Đông mới có thể thoát khỏi vòng xoáy của các chiến dịch quân sự và hướng tới một kỷ nguyên ổn định, phát triển bền vững.
