Bức tranh địa chính trị toàn cầu đang chứng kiến một sự dịch chuyển mang tính nghịch lý vô cùng thú vị, nơi những toan tính chiến lược của một siêu cường lại vô tình tạo ra lợi thế khổng lồ cho đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Theo những phân tích chuyên sâu mới nhất từ chuyên trang bình luận quốc tế Responsible Statecraft, các quyết sách đối ngoại cứng rắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là quyết định can thiệp trực tiếp vào Iran, đã vô tình trở thành một “món quà” địa chiến lược vô giá dành cho Điện Kremlin. Sự kiện này không chỉ làm thay đổi cục diện tại Vùng Vịnh mà còn mở ra một cánh cửa thênh thang để Liên bang Nga gia tăng tầm ảnh hưởng sâu rộng tại khu vực Đông Nam Á thông qua việc củng cố mối quan hệ với khối ASEAN.
Nguồn cơn của sự dịch chuyển quyền lực này xuất phát từ một chuỗi hiệu ứng domino trên thị trường năng lượng toàn cầu. Động thái kết hợp giữa Mỹ và Israel trong việc gia tăng sức ép lên Iran đã dẫn đến một hệ quả tất yếu là việc Tehran quyết định đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường thủy huyết mạch vận chuyển dầu mỏ lớn nhất thế giới. Hành động này ngay lập tức kích hoạt một cuộc khủng hoảng năng lượng quy mô toàn cầu, giáng một đòn nặng nề vào các nền kinh tế đang phát triển. Báo cáo của Responsible Statecraft chỉ ra rằng, các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á là những nạn nhân chịu tác động trực tiếp và nghiêm trọng nhất từ cú sốc nguồn cung này, điển hình là việc chính phủ Philippines đã phải chính thức ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để đối phó với tình hình thiếu hụt nhiên liệu trầm trọng.
Chính trong thời khắc khủng hoảng leo thang, những sai lầm trong chính sách ngoại giao của Nhà Trắng đã tạo ra một khoảng trống quyền lực hoàn hảo. Thay vì nhanh chóng đưa ra các gói cứu trợ hoặc can thiệp bình ổn thị trường để bảo vệ các quốc gia dễ bị tổn thương tại Đông Nam Á, chính quyền Washington lại thể hiện một thái độ khá thụ động và chỉ cung cấp những viện trợ mang tính chất hạn chế. Hơn thế nữa, việc ông Trump đột ngột tái áp đặt hàng loạt các lệnh trừng phạt khắt khe đối với ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga ngay giữa tâm bão khủng hoảng càng khiến thị trường năng lượng trở nên biến động dữ dội. Nhận thấy cơ hội vàng ngàn năm có một, Moscow đã lập tức can thiệp với tư cách là một nhà cung cấp năng lượng thay thế đáng tin cậy. Điện Kremlin đã khéo léo tự định vị hình ảnh của mình như một đối tác hữu ích, sẵn sàng chìa tay giúp đỡ các quốc gia ASEAN vượt qua cơn khát năng lượng.
Kết quả của sự dịch chuyển này được thể hiện một cách rực rỡ và rõ nét nhất tại Hội nghị thượng đỉnh kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Nga và ASEAN, diễn ra tại thành phố Kazan từ ngày 17 đến 19 tháng 6. Dưới những hoàn cảnh bình thường, một diễn đàn ngoại giao đa phương như thế này có thể sẽ không thu hút được quá nhiều sự chú ý từ truyền thông quốc tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh các quốc gia Đông Nam Á đang khát khao tìm kiếm các giải pháp an ninh năng lượng đa dạng để giảm thiểu rủi ro từ Trung Đông, cuộc gặp gỡ tại Kazan đã trở thành một sự kiện mang ý nghĩa địa chiến lược cực kỳ to lớn. Bằng cách lấp đầy khoảng trống mà Washington để lại, Nga không chỉ dễ dàng tìm được tiếng nói chung với 11 quốc gia thành viên của khối mà còn đặt nền móng vững chắc cho một cấu trúc hợp tác kinh tế, thương mại và năng lượng mang tính chiến lược, lâu dài tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
