Cục diện an ninh tại khu vực Đông Âu đang đứng trước nguy cơ mở rộng và diễn biến phức tạp ngoài tầm kiểm soát khi những căng thẳng ngoại giao giữa Ukraine và quốc gia láng giềng Belarus đang tiến sát đến lằn ranh của một cuộc xung đột vũ trang. Trong những ngày qua, chính quyền Kiev liên tục đưa ra những cảnh báo cứng rắn, thậm chí là các tối hậu thư mang tính đe dọa tấn công quân sự trực diện vào lãnh thổ Belarus, làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về sự bùng nổ của một mặt trận mới ngay sát sườn Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Tối hậu thư bảy ngày và những cáo buộc từ Kiev Đỉnh điểm của sự leo thang căng thẳng này được đánh dấu bằng những tuyên bố liên tiếp trong hai ngày của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Thông qua một bài phát biểu trực tuyến mang tính chất răn đe mạnh mẽ vào ngày 20/6, nhà lãnh đạo Ukraine đã chính thức nhắc lại tối hậu thư yêu cầu chính quyền Minsk phải lập tức gỡ bỏ các hệ thống chuyển tiếp tín hiệu vô tuyến được đặt dọc theo tuyến biên giới chung. Phía tình báo Ukraine khẳng định họ đang nắm giữ trong tay những tọa độ chính xác của bốn trạm tiếp sóng trọng yếu nằm trên lãnh thổ Belarus. Theo cáo buộc từ Kiev, những cơ sở hạ tầng viễn thông này không phục vụ mục đích dân sự mà đang đóng vai trò như những con mắt dẫn đường, hỗ trợ trực tiếp cho các biên đội máy bay không người lái (UAV) của quân đội Nga định vị và tấn công sâu vào các vùng hậu phương, gây ra những thương vong và thiệt hại nặng nề cho Ukraine mỗi ngày.
Không dừng lại ở việc bóc trần hoạt động của các trạm tiếp sóng, Tổng thống Zelensky còn đưa ra một mốc thời gian cụ thể mang tính ép buộc đối với nhà lãnh đạo Belarus Alexander Lukashenko. Ông Zelensky tuyên bố đanh thép rằng Minsk chỉ có vỏn vẹn một tuần để tự tay vô hiệu hóa và tháo dỡ các trang thiết bị này. Thông điệp được đưa ra không hề có sự nhượng bộ, kèm theo đó là một lời đe dọa hành động quân sự đơn phương: Nếu chính quyền Belarus không thực hiện yêu cầu trong thời hạn đã định, lực lượng vũ trang Ukraine sẽ tự mình ra tay phá hủy các mục tiêu đó. Động thái này đồng nghĩa với việc Kiev sẵn sàng thực hiện các cuộc tấn công vượt biên giới, vi phạm trực tiếp vào không phận và chủ quyền lãnh thổ của một quốc gia láng giềng. Bên cạnh đó, ông Zelensky còn tiết lộ rằng tình báo nước này đã nắm rõ danh sách mọi nhà máy công nghiệp quốc phòng tại Belarus đang hoạt động theo các hợp đồng cung ứng hậu cần cho chiến dịch quân sự của Moscow, đồng thời cảnh báo răn đe về những đòn tập kích có thể nhắm vào ngành công nghiệp lọc hóa dầu trụ cột của nước này.
Nguy cơ xung đột lan rộng và động thái quân sự hóa biên giới Những tuyên bố mang tính chất đe dọa tấn công phủ đầu từ phía Kiev không chỉ dừng lại ở lời nói mà đang thực sự kéo theo sự dịch chuyển của các đơn vị quân đội trên thực địa. Trong nhiều tuần trở lại đây, Tổng thống Zelensky liên tục sử dụng các diễn đàn quốc tế để cảnh báo về mối đe dọa ngày càng gia tăng từ phía Bắc. Kiev cáo buộc Belarus đang tiến hành các bước chuẩn bị cuối cùng để chính thức tham gia vào cuộc xung đột vũ trang, đóng vai trò như một bàn đạp chiến lược nhằm gây sức ép phân tán lực lượng của Ukraine, đồng thời tạo ra một gọng kìm địa chính trị đe dọa trực tiếp lên sườn phía Đông của liên minh quân sự NATO. Sự nghi kỵ và những cáo buộc liên tục này đã biến tuyến biên giới dài hàng ngàn kilomet giữa hai quốc gia trở thành một thùng thuốc súng có thể phát nổ bất cứ lúc nào chỉ vì một sự cố hiểu lầm.
Tuy nhiên, bức tranh từ góc nhìn của giới chức Belarus lại hoàn toàn trái ngược với những kịch bản mà Kiev đang vẽ ra. Minsk vẫn đang nỗ lực duy trì một khoảng cách an toàn nhất định với điểm nóng xung đột kể từ khi chiến sự nổ ra vào năm 2022. Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko đã không ít lần sử dụng các kênh truyền thông chính thức để bác bỏ mọi cáo buộc từ phía Ukraine. Ông khẳng định một cách dứt khoát rằng quốc gia của ông không hề có bất kỳ toan tính hay ý định gây chiến nào với các nước láng giềng, và quân đội Belarus hoàn toàn chỉ đang thực hiện các nhiệm vụ phòng vệ hợp pháp nhằm bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ trước những rủi ro ngoại lai.
Nỗ lực ngoại giao bế tắc và vòng luẩn quẩn của sự đe dọa Trên bình diện ngoại giao, Belarus đã nhiều lần thể hiện thiện chí muốn đóng vai trò trung gian hòa giải nhằm hạ nhiệt chảo lửa Đông Âu. Vào tháng 9 năm ngoái, đích thân Tổng thống Lukashenko đã đưa ra một lời đề nghị mang tính kiến tạo khi tuyên bố sẵn sàng gặp trực tiếp Tổng thống Zelensky để thảo luận về các giải pháp thỏa hiệp và tìm kiếm một tiếng nói chung. Tuy nhiên, cánh cửa đối thoại này đã bị phía Kiev đóng sập một cách phũ phàng. Sự khước từ các nỗ lực ngoại giao này càng đẩy hai bên lún sâu vào một vòng xoáy đối đầu không lối thoát.
Mới đây nhất, vào ngày 16/6, nhà lãnh đạo Belarus đã có một động thái xuống nước mang tính nhượng bộ cao khi lên tiếng xin lỗi ông Zelensky về những phát ngôn có phần gay gắt trước đó. Dù vậy, ông Lukashenko cũng phải làm rõ rằng những phản ứng cứng rắn của Minsk trong thời gian qua thực chất chỉ là hành động tự vệ mang tính phản xạ trước những lời đe dọa hiển hiện từ phía Ukraine. Việc tình báo Kiev công khai thừa nhận đã lập danh sách hàng trăm mục tiêu tấn công tiềm năng nằm sâu trong lãnh thổ Belarus đã buộc quân đội nước này phải nâng cao trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Giới quan sát quốc tế nhận định, việc Ukraine liên tục sử dụng ngôn từ tối hậu thư và đe dọa tấn công quân sự đối với Belarus là một nước cờ địa chính trị cực kỳ rủi ro. Hành động này không chỉ đẩy Minsk lùi sâu hơn vào vòng tay bảo trợ an ninh tuyệt đối của Moscow mà còn có nguy cơ tự tạo ra cho mình một mặt trận mới, làm cạn kiệt những nguồn lực vốn đã vô cùng mỏng manh của quân đội Ukraine trên chiến trường.
