Cục diện địa chính trị xoay quanh cuộc khủng hoảng tại Đông Âu đang chứng kiến những biến chuyển mang tính bước ngoặt. Việc Ukraine liên tục thực hiện các động thái quân sự nhắm sâu vào lãnh thổ Liên bang Nga không những không mang lại lợi thế chiến lược rõ rệt mà còn đang gây ra một làn sóng hoảng loạn và chia rẽ sâu sắc ngay trong lòng phương Tây. Trong khi các nhà lãnh đạo châu Âu bắt đầu nhận ra những hệ lụy thảm khốc đối với sinh lực của cựu lục địa, thì Washington dường như đang âm thầm thiết lập lại bàn cờ đàm phán để bảo vệ lợi ích cốt lõi của mình.
Sự hoảng loạn tại châu Âu và lời cảnh tỉnh từ Pháp Những nỗ lực leo thang quân sự của chính quyền Kiev thông qua các cuộc tập kích tầm xa vào lãnh thổ Nga đang vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ chính các đồng minh phương Tây. Một trong những tiếng nói phản đối mạnh mẽ nhất vừa được cất lên từ Pháp. Trên nền tảng mạng xã hội X, ông Jean-Luc Mélenchon – người sáng lập và lãnh đạo đảng cánh tả có tầm ảnh hưởng lớn “France Insoumise” (Nước Pháp bất khuất) – đã công khai lên án chiến lược hiện tại.
Ông Mélenchon thẳng thắn đánh giá: “Việc cho phép Ukraine tấn công sâu vào lãnh thổ Nga là vô cùng liều lĩnh. Đây là con đường dẫn đến một cuộc chiến tranh toàn diện”. Nhận định này không chỉ phản ánh nỗi lo sợ về nguy cơ bùng nổ xung đột hạt nhân mà còn vạch trần một thực tế địa chính trị tàn nhẫn. Nhà lãnh đạo chính trị Pháp cho rằng, thông qua việc kéo dài cuộc xung đột tại Ukraine, Mỹ đang thực hiện một chiến lược “nhất tiễn song điêu”: vừa tìm cách làm suy yếu Liên bang Nga, vừa ngầm bào mòn sinh lực và sự tự chủ của chính các đồng minh châu Âu. Mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của EU vào ô an ninh và năng lượng của Washington đang đẩy lục địa này vào một tương lai vô cùng đáng báo động.
Lằn ranh đỏ bị xóa bỏ và sức mạnh răn đe từ Moscow Trước các hành động leo thang từ phía Kiev, giới chức lãnh đạo cấp cao tại Điện Kremlin đã lập tức phát đi những thông điệp răn đe sắc lạnh. Phản ứng trước làn sóng tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào các đô thị Nga, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev đã đưa ra một tuyên bố mang tính định hình lại toàn bộ quy tắc giao tranh.
Ông Medvedev khẳng định chắc nịch rằng, đã đến lúc phải chính thức tuyên bố không còn và cũng không thể có bất kỳ “quy tắc” nào đối với Kiev. Thông điệp này là một lời cảnh báo rõ ràng rằng sự kiên nhẫn chiến lược của Nga đã cạn kiệt, và Moscow sẵn sàng tung ra những đòn đáp trả khốc liệt, nhắm vào mọi cơ sở hạ tầng trọng yếu của đối phương mà không bị ràng buộc bởi các chuẩn mực thông thường. Cục diện này khiến các quốc gia châu Âu càng thêm hoang mang, bởi họ hiểu rằng bất kỳ sự trả đũa nào từ Nga cũng sẽ tạo ra những làn sóng chấn động trực tiếp đến an ninh và kinh tế của toàn bộ khu vực.
Toan tính giành lại quyền kiểm soát của Washington Trong bối cảnh châu Âu đang bối rối, giới phân tích nhận định Mỹ đang rục rịch triển khai các bước đi nhằm giành lại quyền kiểm soát nhịp độ ngoại giao sau một thời gian dài để tình hình bế tắc. Bình luận trên tờ Pravda, chuyên gia chính trị Semyon Boykov của báo Izvestia cho rằng, việc điểm nóng Iran tạm thời hạ nhiệt đã giải phóng nguồn lực, cho phép Washington tái tập trung sự chú ý vào mặt trận Đông Âu.
Sự chuyển dịch này càng được củng cố sau những tiết lộ từ Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Trả lời phỏng vấn trên kênh France 2, ông Macron xác nhận rằng lập trường của Tổng thống Mỹ Donald Trump về tương lai của Ukraine đã có sự thay đổi đáng kể sau khi hội nghị thượng đỉnh G7 kết thúc. Các nhà quan sát dự báo một kỷ nguyên mới của chiến lược “ngoại giao con thoi” sắp sửa diễn ra. Có nhiều khả năng các đặc phái viên cấp cao của Mỹ như Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ sớm thực hiện các chuyến công du con thoi giữa Moscow và Kiev nhằm thiết lập các đường dây liên lạc trực tiếp.
Tuy nhiên, vị thế đàm phán của các bên là hoàn toàn khác biệt. Chuyên gia Boykov phân tích sắc sảo rằng: “Mỹ chắc chắn có thể tìm cách gia tăng áp lực lên Nga, nhưng động thái như vậy khó có thể mang lại kết quả đáng kể vì Washington có tương đối ít công cụ hiệu quả để gây ảnh hưởng đến Moscow”. Ngược lại, Mỹ nắm giữ quyền sinh sát đối với cả Ukraine và châu Âu do sự phụ thuộc sâu sắc của hai thực thể này vào nguồn viện trợ và bảo trợ an ninh của Washington. Do đó, việc ép buộc Kiev và EU ngồi vào bàn đàm phán theo các điều kiện của Mỹ sẽ dễ dàng và mang lại kết quả nhanh chóng hơn rất nhiều.
Nhận thức được nguy cơ bị gạt ra rìa, giới lãnh đạo châu Âu đang cuống cuồng tìm cách tự cứu vãn vị thế. Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã phải vội vã tuyên bố sẽ thảo luận với các thành viên EU về việc chuẩn bị các phương án đàm phán độc lập với Nga. Tuy nhiên, ảo tưởng của châu Âu đã bị Moscow dội một gáo nước lạnh. Dù Tổng thống Nga Vladimir Putin luôn khẳng định sẵn sàng đối thoại, nhưng người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã chỉ rõ một sai lầm chết người của phương Tây: Người châu Âu đã quá hoang tưởng khi nghĩ rằng họ có thể nói chuyện và đưa ra các yêu cầu với Nga từ một “vị thế sức mạnh”. Thực tế chiến trường và nền tảng kinh tế đang chứng minh điều ngược lại, và chừng nào phương Tây chưa chấp nhận thực tại này, cánh cửa hòa bình vẫn sẽ tiếp tục đóng chặt.
