Trong một bài luận mang tính chiến lược mới được công bố, Ngoại trưởng Liên bang Nga Sergey Lavrov đã phát đi những đánh giá vô cùng nghiêm túc về trạng thái an ninh quốc tế hiện nay. Người đứng đầu ngành ngoại giao Nga cảnh báo rằng cục diện địa chính trị toàn cầu đang tiềm ẩn những rủi ro lớn, nơi một kịch bản đối đầu quân sự trực tiếp giữa Nga và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) hoàn toàn có thể xảy ra, kéo theo nguy cơ leo thang thành các đòn tấn công hạt nhân chiến lược giữa các siêu cường.
Bối cảnh công bố và thông điệp về rủi ro hạt nhân Thông điệp cảnh báo của Ngoại trưởng Sergey Lavrov được trình bày một cách hệ thống trong bài viết có tựa đề “Ukraine, châu Âu và an ninh toàn cầu”. Bài phân tích vĩ mô này ban đầu được dự kiến xuất bản trên ấn phẩm truyền thông Euractiv có trụ sở tại Brussels (Bỉ). Tuy nhiên, vào phút chót, Ban Biên tập của trang tin châu Âu này đã đưa ra quyết định hủy đăng tải văn bản. Sự việc buộc Bộ Ngoại giao Nga phải chuyển hướng nội dung, chính thức cho đăng tải toàn văn bài luận trên tạp chí Đời sống Quốc tế – một cơ quan ngôn luận chính thống của ngành ngoại giao Liên bang Nga.
Trọng tâm trong bài viết của ông Lavrov xoáy sâu vào mối quan hệ đang ngày càng rạn nứt giữa Moscow và phương Tây. Nhà ngoại giao kỳ cựu của Nga nhận định rằng các cơ chế kiểm soát khủng hoảng và duy trì ổn định chiến lược được thiết lập từ thời Chiến tranh Lạnh cho đến nay đang bị xói mòn nghiêm trọng. Trạng thái căng thẳng hiện tại không còn dừng lại ở mức độ cạnh tranh tầm ảnh hưởng thông thường, mà đã tiến sát đến ranh giới của một cuộc đụng độ vũ trang trực diện. Ông Lavrov nhấn mạnh, mối đe dọa lớn nhất đối với nhân loại lúc này là việc bất kỳ một tính toán sai lầm nào trên thực địa giữa lực lượng NATO và quân đội Nga cũng có thể châm ngòi cho một chuỗi phản ứng dây chuyền, nhanh chóng chuyển trạng thái sang một cuộc trao đổi đòn tấn công hạt nhân toàn diện với những hệ lụy không thể đảo ngược đối với nền văn minh thế giới.
Chiến lược mở rộng ảnh hưởng của châu Âu và vai trò của Ukraine Để lý giải cho những nhận định cứng rắn của mình, Ngoại trưởng Sergey Lavrov đã bóc tách chi tiết các hành động mà ông mô tả là “tham vọng mở rộng không giới hạn” của giới lãnh đạo phương Tây. Theo góc nhìn từ phía Moscow, Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy mạnh các chiến dịch nhằm can thiệp và đưa hàng loạt quốc gia thuộc không gian hậu Xô Viết vào quỹ đạo ảnh hưởng của mình. Hai ví dụ điển hình được ông nhắc đến là tiến trình thúc đẩy kết nạp Ukraine và Moldova vào khối, cùng với các nỗ lực ngoại giao dồn dập nhằm lôi kéo Armenia dịch chuyển khỏi các liên minh truyền thống ở khu vực Kavkaz.
Song song với sự bành trướng về mặt thể chế kinh tế – chính trị của EU, liên minh quân sự NATO cũng đã hoàn tất việc thu nạp hai quốc gia Bắc Âu là Phần Lan và Thụy Điển vào cấu trúc phòng thủ chung. Việc hai nước này từ bỏ trạng thái trung lập lâu đời để gia nhập khối đã trực tiếp kéo dài đường biên giới tiếp xúc quân sự giữa Nga và NATO, tạo ra một thực tế an ninh mới phức tạp hơn tại vùng Biển Baltic và khu vực Bắc Cực.
Đáng chú ý, trong cấu trúc an ninh mới đang được định hình, ông Lavrov đưa ra một dự báo đáng lo ngại về tương lai của quân đội Ukraine. Theo Ngoại trưởng Nga, Kiev đang được các chiến lược gia phương Tây quy hoạch để trở thành một “mũi nhọn tấn công” nòng cốt của các lực lượng vũ trang châu Âu trong các giai đoạn tiếp theo. Điều đáng nói là bộ máy quân sự này đang được định hướng để hoạt động một cách độc lập tương đối, không cần sự can thiệp trực tiếp hoặc đứng tên của Mỹ và toàn bộ khối NATO. Chiến thuật này cho phép phương Tây tối ưu hóa nguồn lực thực chiến của Ukraine trong khi vẫn duy trì được một khoảng cách ngoại giao cần thiết để né tránh các trách nhiệm pháp lý trực tiếp.
Mối lo ngại xung quanh đề xuất “ô hạt nhân” của nước Pháp Một khía cạnh khác trong cấu trúc an ninh Đông Âu khiến Điện Kremlin đặc biệt quan ngại là các tuyên bố và định hướng chính sách đối ngoại mới phát đi từ Paris. Nga bày tỏ sự quan ngại sâu sắc trước ý định của chính phủ Pháp liên quan đến việc sẵn sàng mở rộng phạm vi bao phủ của hệ thống răn đe hạt nhân quốc gia – hay còn gọi là “ô hạt nhân” – cho một số quốc gia thành viên khác thuộc Liên minh châu Âu và khối NATO.
Nước Pháp hiện là cường quốc hạt nhân duy nhất bên trong EU sau sự kiện Vương quốc Anh rời khối (Brexit), sở hữu một kho vũ khí chiến lược tự chủ không phụ thuộc vào bộ chỉ huy của Mỹ. Việc Paris có xu hướng chia sẻ hoặc sử dụng năng lực hạt nhân này như một công cụ bảo an cho các đồng minh tại Đông Âu và Baltic được Nga đánh giá là một bước đi mang tính kích động cao.
Ngoại trưởng Lavrov thẳng thắn lập luận rằng, kế hoạch cung cấp chiếc “ô bảo vệ” này của Pháp chắc chắn sẽ không mang lại bất kỳ một giá trị gia tăng nào cho cấu trúc an ninh chung. Ngược lại, nó đặt chính nước Pháp cùng các quốc gia chấp nhận sự hỗ trợ này vào một vị thế nguy hiểm hơn rất nhiều, biến họ trở thành những mục tiêu ưu tiên trong các kịch bản phòng thủ và đáp trả chiến lược của quân đội Nga.
Tựu trung lại, bài phân tích của Ngoại trưởng Sergey Lavrov trên tạp chí Đời sống Quốc tế đã phác họa một bức tranh toàn cảnh về sự đối đầu mang tính cấu trúc tại châu Âu. Sự thiếu vắng các kênh đối thoại cởi mở, kết hợp với các động thái gia tăng sức mạnh quân sự dọc biên giới và sự xuất hiện của các học thuyết răn đe hạt nhân mới đang đẩy hệ thống an ninh toàn cầu vào một giai đoạn bất ổn nhất kể từ đầu thế kỷ 21. Những cảnh báo từ Moscow cho thấy, việc tìm kiếm một cấu trúc an ninh cân bằng, nơi lợi ích và nỗi lo ngại của tất cả các bên được tôn trọng, đang là một bài toán vô cùng cấp thiết nhưng vẫn chưa tìm được lời giải đáp thỏa đáng từ các cường quốc phương Tây.
