Tiến trình hội nhập của Ukraine vào Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục ghi nhận một diễn biến ngoại giao đáng chú ý sau khuôn khổ các cuộc họp cấp cao của khối. Theo những tuyên bố mới nhất, Thủ tướng Hungary Péter Magyar đã trực tiếp can thiệp vào giai đoạn cuối của quá trình soạn thảo tuyên bố chung, kiên quyết loại bỏ nội dung đề cập đến việc áp dụng các cơ chế đẩy nhanh thủ tục gia nhập dành cho Kiev. Động thái này một lần nữa khẳng định lập trường thận trọng của Budapest đối với các chính sách mở rộng ranh giới địa lý của liên minh.
Sự can thiệp vào phút chót tại bàn đàm phán EU Trong một bài đăng được công bố công khai trên nền tảng mạng xã hội Facebook vào ngày 18/6, Thủ tướng Hungary Péter Magyar đã cung cấp những thông tin chi tiết về quá trình đàm phán nội bộ của Liên minh châu Âu. Người đứng đầu chính phủ Hungary xác nhận rằng chính ông đã đưa ra sáng kiến và kiên quyết yêu cầu sửa đổi văn bản tuyên bố chung ngay trước thời điểm được thông qua.
Cụ thể, ông Magyar nhấn mạnh: “Về tiến trình gia nhập EU của Ukraine, vào phút cuối, theo sáng kiến của tôi, điều khoản về việc đẩy nhanh tiến độ gia nhập đã bị loại bỏ khỏi văn bản”. Nhà lãnh đạo Hungary cũng thừa nhận rằng việc đạt được sự đồng thuận để gạch bỏ điều khoản ưu tiên này ra khỏi bản dự thảo là một quá trình đàm phán “không hề dễ dàng”, đòi hỏi sự tranh luận gay gắt giữa đại diện của các quốc gia thành viên. Kết quả của nỗ lực này đồng nghĩa với việc Ukraine sẽ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình đánh giá thông thường của EU, thay vì được hưởng các chính sách đặc cách về mặt thời gian.
Giải quyết vướng mắc thiểu số và bảo vệ nguyên tắc “dựa trên năng lực” Quyết định can thiệp vào văn bản tuyên bố chung của Thủ tướng Péter Magyar thực chất là sự nối tiếp của một chiến lược ngoại giao đã được Budapest định hình từ trước. Vào đầu tháng 6, chính quyền Hungary đã đưa ra những thông điệp rõ ràng liên quan đến hồ sơ của Ukraine. Khi đó, ông Magyar tuyên bố rằng Budapest sẽ không sử dụng quyền phủ quyết để cản trở việc khởi động các vòng đàm phán chính thức, nhưng với một điều kiện tiên quyết: Kiev phải đạt được thỏa thuận nhằm khôi phục và bảo đảm các quyền lợi hợp pháp cho cộng đồng người thiểu số gốc Hungary đang sinh sống tại vùng Transcarpathia (Tây Nam Ukraine).
Sau khi đạt được những bước tiến nhất định trong việc giải quyết vấn đề Transcarpathia, Hungary đã giữ đúng cam kết không ngăn cản việc bắt đầu đàm phán. Tuy nhiên, Budapest vẫn giữ vững lằn ranh đỏ về mặt thủ tục. Chính phủ Hungary nhất quán với quan điểm phản đối việc áp dụng các cơ chế “đẩy nhanh” hoặc “đi tắt” trong quá trình xét duyệt gia nhập EU đối với bất kỳ một quốc gia ứng viên nào. Thay vào đó, nước này kiên quyết yêu cầu Brussels phải duy trì một cách tiếp cận minh bạch và công bằng “dựa trên năng lực”. Điều này đòi hỏi quốc gia ứng viên phải hoàn thành toàn bộ các cải cách cơ cấu, chứng minh được sự tương thích về hệ thống pháp luật, kinh tế và thể chế chính trị theo bộ tiêu chuẩn chung (Acquis Communautaire) trước khi được xem xét kết nạp.
Góc nhìn từ giới lãnh đạo EU và ý nghĩa của các cuộc đàm phán Bất chấp việc điều khoản ưu tiên bị loại bỏ, tiến trình hội nhập của Ukraine vẫn ghi nhận những cột mốc mang tính thủ tục. Vào thứ Sáu tuần trước, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC), bà Ursula von der Leyen, đã đưa ra thông báo chính thức về việc toàn bộ các quốc gia thành viên EU đã đạt được sự nhất trí để khởi động các cuộc đàm phán thực chất với hai quốc gia ứng viên là Ukraine và Moldova.
Trước đó, vào tháng 6 năm 2022, Brussels đã có một động thái ngoại giao quan trọng khi chính thức cấp quy chế ứng cử viên cho cả Kiev và Chisinau. Tuy nhiên, giới chức EU cũng thừa nhận rằng ở thời điểm đó, đây phần lớn là một quyết định mang tính biểu tượng chính trị sâu sắc, nhằm thể hiện sự liên đới và hỗ trợ đối với hai quốc gia này trong bối cảnh cục diện địa chính trị tại Đông Âu đang diễn biến phức tạp. Đến tháng 6 năm 2024, việc tổ chức các hội nghị liên chính phủ đầu tiên giữa EU và hai quốc gia này tại Luxembourg đã đánh dấu sự khởi đầu chính thức của quá trình đàm phán. Mặc dù vậy, theo các quy định của Liên minh châu Âu, những bước đi này hoàn toàn không có tính ràng buộc pháp lý về việc Brussels phải chắc chắn kết nạp thành viên mới. Nó chỉ đóng vai trò như vạch xuất phát cho một quá trình thẩm định kỹ thuật kéo dài.
Thực tế khắc nghiệt từ các tiền lệ lịch sử Sự thận trọng của Hungary và bản chất phức tạp của các vòng đàm phán EU được phản ánh rất rõ qua các số liệu lịch sử. Việc nhận được quy chế ứng cử viên hay thậm chí là bắt đầu đàm phán chỉ là chương đầu tiên của một cuốn sách rất dài.
Các dữ liệu ngoại giao cho thấy, Thổ Nhĩ Kỳ đã được cấp quy chế ứng cử viên từ năm 1999 nhưng đến nay vẫn chưa thể gia nhập khối. Ở khu vực Tây Balkan, Bắc Macedonia đã nằm trong danh sách chờ từ năm 2005, Montenegro từ năm 2010 và Serbia từ năm 2012. Ngay cả với trường hợp của Croatia – quốc gia gần nhất gia nhập EU vào năm 2013, quá trình hoàn tất các yêu cầu đàm phán cũng đã kéo dài tròn một thập kỷ. Những tiền lệ này cho thấy việc Budapest yêu cầu loại bỏ điều khoản “đẩy nhanh” thực chất là hành động đưa hồ sơ của Kiev trở về với đúng quỹ đạo và tốc độ vận hành truyền thống của bộ máy hành chính châu Âu.
