Bức tranh địa chính trị xuyên Đại Tây Dương đang chứng kiến những cơn chấn động mạnh mẽ khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chính thức lên tiếng đáp trả những cáo buộc gay gắt từ Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến ngân sách quốc phòng của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Ngay trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh dự kiến diễn ra tại thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ, nhà lãnh đạo cường quốc số một thế giới đã sử dụng nền tảng mạng xã hội Truth Social để công kích trực diện các đồng minh châu Âu, đặc biệt nhắm vào Berlin khi gọi những nỗ lực chi tiêu quân sự trong thập kỷ qua của nước này là một sự “lố bịch” và mang tính chất lợi dụng một chiều. Không hề e dè trước sức ép khổng lồ từ Washington, Thủ tướng Merz đã dõng dạc tuyên bố rằng nước Đức hoàn toàn có cơ sở vững chắc để tự hào và bảo vệ chính sách tăng cường chi tiêu quân sự của mình, đồng thời khẳng định tư thế ngẩng cao đầu của nền kinh tế đầu tàu châu Âu mà không cần phải né tránh bất kỳ một sự phán xét nào từ bên ngoài.
Lời phản pháo của người đứng đầu chính phủ Đức không chỉ là một đòn đáp trả ngoại giao mang tính thời điểm, mà nó còn được bảo chứng bằng một lộ trình tái vũ trang vô cùng tham vọng và có tính bước ngoặt. Đối mặt với một môi trường an ninh khu vực đang ngày càng trở nên phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro, Berlin đã quyết định kích hoạt một chiến dịch nâng cấp năng lực quốc phòng với quy mô chưa từng có trong lịch sử hiện đại.
Thủ tướng Merz tự tin tuyên bố rằng Đức đang trong quá trình tăng gấp đôi ngân sách quốc phòng chỉ trong vòng bốn năm, một nỗ lực khổng lồ nhằm củng cố năng lực phòng thủ nội tại. Đáng chú ý hơn, thay vì chờ đến mốc thời hạn năm 2035 như thỏa thuận chung tại hội nghị The Hague để đạt mức chi tiêu ba phẩy lăm phần trăm GDP cho các hạng mục thiết yếu như vũ khí và duy trì quân đội, nước Đức đã đặt mục tiêu hoàn thành cam kết khổng lồ này ngay từ năm 2029. Động thái tăng tốc quyết liệt này là minh chứng rõ nét cho thấy Berlin đang thực sự gánh vác trách nhiệm an ninh của cả lục địa với tư cách là quốc gia thành viên lớn nhất của Liên minh châu Âu, thay vì chỉ đóng vai trò một đối tác thụ động.
Đằng sau cuộc khẩu chiến về những con số ngân sách là một hố sâu rạn nứt mang tính cấu trúc trong mối quan hệ đồng minh chiến lược giữa Mỹ và các đối tác châu Âu. Suốt mười hai tháng qua, những quyết sách mang tính đơn phương của Tổng thống Trump đã liên tục thử thách lòng kiên nhẫn của lục địa già. Từ việc đe dọa tước đoạt quyền kiểm soát vùng lãnh thổ Greenland của Đan Mạch cho đến quyết định phát động cuộc chiến chống lại Iran làm chao đảo toàn bộ hệ thống kinh tế toàn cầu mà không hề tham vấn các đồng minh cốt lõi, Washington đã tự tay gieo rắc sự hoài nghi sâu sắc vào nội bộ NATO. Mối quan hệ cá nhân giữa các nhà lãnh đạo cũng theo đó mà tụt dốc, đỉnh điểm là khi Thủ tướng Merz từng công khai mỉa mai rằng nước Mỹ đang bị Iran làm nhục, một phát ngôn đã thổi bùng ngọn lửa tức giận từ phía ông chủ Nhà Trắng. Sự rạn nứt này càng được khắc sâu khi Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius thẳng thừng bác bỏ tư duy áp đặt từ bên kia bờ đại dương. Ông Pistorius khẳng định một cách đanh thép rằng khái niệm phục tùng tuyệt đối chưa bao giờ tồn tại trong từ điển hoạt động của NATO, và liên minh này phải được vận hành dựa trên sự đồng thuận thay vì logic bề trên của một quốc gia.
Sự trỗi dậy mạnh mẽ trong tư duy độc lập tự chủ của Đức đang phát đi một tín hiệu mang tính bước ngoặt về sự thay đổi hình thái của toàn bộ cấu trúc an ninh phương Tây. Việc các quan chức cấp cao tại Berlin liên tục khẳng định quá trình đầu tư cho năng lực răn đe xuất phát từ nhu cầu sinh tồn nội tại hơn là sức ép ngoại giao đã cho thấy châu Âu đang thực sự tỉnh giấc sau những thập kỷ ngủ quên dưới chiếc ô bảo hộ của Mỹ. Cuộc đụng độ nảy lửa trước thềm Thượng đỉnh Ankara không đơn thuần là một cuộc mặc cả về tài chính, mà nó là một cuộc đấu tranh gay gắt để tái định hình lại trật tự quyền lực bên trong NATO. Nếu Washington tiếp tục duy trì cách tiếp cận áp đặt và phớt lờ lợi ích cốt lõi của các đồng minh, họ sẽ phải đối mặt với một châu Âu ngày càng độc lập, cứng rắn và sẵn sàng phản kháng quyết liệt để bảo vệ vị thế địa chính trị của riêng mình.
